فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

طوفان‌های گردوغبار به دلیل قابلیت انتقال طولانی‌مدت رسوبات بادی به مناطق دور از منشأ آن­ها، خطرات متعددی را برای جوامع انسانی به همراه دارند و با اثرات منفی زیادی بر سلامت انسان، محیط­زیست و اقتصاد جوامع همراه هستند. با توجه به ماهیت پخش و پراکنش سریع ذرات گردوغبار و جابه­جایی به­وسیله­ باد، بسیاری از رخدادهای گردوغباری به­راحتی قابل­تشخیص و پایش نیستند و به همین جهت نیاز به شناسایی و توصیف رفتار مکانی کانون­های آن­ها وجود دارد. محدوده خلیج قره­بغاز علاوه بر صحرای قره­قوم یکی از کانون­های بحران برداشت گردوغبار ورودی به استان گلستان در سال­های اخیر بوده است، این پژوهش به ارزیابی کارایی الگوریتم‌های پیشرفته یادگیری ماشین در شناسایی کانون‌های تولید گردوغبار در حوضه خلیج قره‌بغاز می‌پردازد. در این پژوهش، از یک چارچوب تحلیلی جامع مبتنی بر تلفیق داده­های سنجش­از­دور و روش‌های یادگیری ماشین استفاده شده است. مجموعه داده‌های محیطی شامل 9 پارامتر روزهای گردوغباری، رطوبت خاک، بافت خاک، بارش، سرعت باد، شاخص نرمال­شده تفاوت پوشش گیاهی، توپوگرافی، دمای هوا و پوشش زمین با استفاده از پلتفرم گوگل ارث­انجین برای بازه زمانی (۲۰03-۲۰23) استخراج و پردازش شدند. تعداد 340 کانون مولد گردوغبار از طریق رویکرد تفسیر چشمی تصاویر ماهواره‌ای مادیس شناسایی­شده، به­عنوان نقاط آموزشی الگوریتم­های یادگیری ماشین مورداستفاده و ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد مدل جنگل تصادفی با 8/91 درصد، شبکه عصبی مصنوعی با 9/70 درصد، تقویت گرادیانی پیشرفته با 9/89 درصد، تقویت گرادیانی با 9/87 درصد، الگوریتم درختان طبقه­بندی و رگرسیون Bagged CART با 9/89 درصد و ماشین تقویت گرادیانی  LightGBMبا 8/91 درصد مناطق با پتانسیل بالای گردوغبار را تشخیص داده­اند که مدل­های جنگل تصادفی و ماشین تقویت گرادیانی  LightGBM با بهترین عملکرد را در شناسایی کانون‌های گردوغبار داشته­اند. بررسی روش­های توضیح­پذیری نشان داد که سه متغیر شاخص نرمال شده تفاوت پوشش گیاهی با سهم (27%)، رطوبت خاک (%23) و ارتفاع از سطح دریا (%19) بیشترین تأثیر را در پیش‌بینی مناطق مستعد گردوغبار دارند.