تحلیل تطبیقی شرایط معطوف به کیفیت بوروکراسی در کشورهای درحال توسعه
نویسندگان
1 استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری جامعهشناسی اقتصادی و توسعه، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
3 دانشیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
doi
10.22054/qjss.2025.89071.2918چکیده
اگرچه همة دولتهای امروزی به یک معنا بوروکراتیک محسوب میشوند، اما تجربه نشان داده است بوروکراسیها در جوامع مختلف کیفیتهای متفاوتی را بروز میدهند. دستیابی به یک بوروکراسی با کیفیت، به ویژه در کشورهای در حال توسعه مستلزم وجود شرایط و زمینههای گوناگون اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی است. پژوهش حاضر با اتکا به رویکرد تطبیقی-کیفی و با بهرهگیری از رهیافت منطق فازی به مطالعه شرایط علی معطوف به کیفیت بورکراسی در میان بیست کشور در حال توسعه جهان پرداخته است. یافتههای پژوهش در بخش آزمون ضرورت و کفایت نشان داد «پاسخگویی»، «شفافیت» و «نظارت» به عنوان مؤلفههای توسعه سیاسی به همراه «اصلاحجویی اداری» شروط کافی برای دستیابی به کیفیت بوروکراسی در کشورهای در حال توسعهاند. «خوداتکایی بوروکراتیک» نیز به عنوان مؤلفه یک دولت باظرفیت شرط لازم برای تحقق این امر است. نتایج آزمون علیت عطفی نیز نشان داد شروط نظارت، جهانیشدن اقتصاد و نبود اقتصاد رانتی در ترکیب با اصلاحجویی اداری یا خوداتکایی بوروکراتیک یک پیکربندی علی قوی برای تحقق کیفیت بوروکراسی است. مقادیر شاخصهای سازگاری و پوشش کل برای این پیکربندی به ترتیب 0/95 و 0/62 بوده است.