آسیب‌شناسی تصحیح در دو چاپ پیشین دیوان عماد فقیه کرمانی

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران

2 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران

doi
10.48308/hlit.2025.240535.1412
چکیده

در تصحیح متون کهن علاوه بر تهیۀ دست‌نویس­های معتبر استفاده از روش­های علمی و شناخت معیارهای تصحیح و نگاه انتقادی امری ضرور است. عماد فقیه کرمانی از شعرای سدۀ هشتم هجری است که دیوان اشعار وی را یک ­بار رکن­الدین همایونفرخ و یک بار یحیی طالبیان و محمود مدبری چاپ کرده­اند. با وجود دو تصحیح از دیوان عماد به دلیل عدم استفاده از دست‌نویس­های معتبر و همچنین عدم روشمندی در تصحیح، لغزش­ها و ایراداتی در هر دو چاپ به چشم می­خورد. یکی از ایرادات موجود در هر دو چاپ ضبط­های اشتباه در تصحیح همایونفرخ و ورود همان ایرادات بدون اصلاح در تصحیح طالبیان و مدبری است. با بررسی دست‌نویس­های هر دو چاپ مشخص شد این ایرادات ناشی از بدخوانی دست‌نویس­ها است. طالبیان و مدبری بدون در نظر گرفتن ضبط­های درست دست‌نویس­های مورد استفادۀ خود برخی از این مشکلات را در متن مصحح خود تکرار کرده­اند. همچنین در این تصحیح بدون رجوع به اصل دست‌نویس­های چاپ همایونفرخ متن چاپ‌شده را با حرف اختصاری «چ» و نسخه بدل­های آن را با حرف اختصاری «نچ» در پاورقی آورده­اند. در این پژوهش سعی شده است تا علاوه بر نشان دادن مشکلات مشترک در هر دو چاپ با خوانش درست و دقیق دست‌نویس­های مورد استفادۀ آنها و دستیابی به دست‌نویس­های تازه­یافته، صورت صحیح ابیات را به دست دهیم.