تحلیل گفتمان عده‌ای از کنشگران سیاسی در اینستاگرام فارسی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس

2 کارشناسی ارشد دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

doi
10.22054/qjss.2025.80088.2850
چکیده

فضایی که وب2 در اختیارکاربران اینترنت قرار می‌دهد، فضایی برای تعامل و مشارکت است که امکان کنشگری و در نتیجه رقابت بر سر تثبیت معانی و کشمکش گفتمانی را فراهم می‌سازد. پژوهش حاضر نیز بر روی شبکۀ اجتماعی اینستاگرام متمرکز است. هدف از پژوهش، بررسی نحوۀ شکل‌گیری نظام‌های معنایی گفتمان‌های کنشگران سیاسی در این شبکه بوده است. برای این منظور روش تحلیل گفتمان با رویکرد لاکلائو و موف اتخاذ شد. جمعیت پژوهش، پست‌های کنشگران در سال 1401 است و نمونه‌گیری به روش غیرتصادفی و هدف‌مند انجام گرفت. نمونه‌ها 10 نفر از کنشگرانی‌اند که در بخش بیوگرافی صفحۀ خود مدعی کنشگری در حوزۀ مشخصی‌اند و در کمپینی هدفمند شرکت داشته‌اند. متن این پژوهش، پست‌های کنشگران و شرح زیر آنان بود که به روش مقوله‌بندی داده‌ها و سپس مفصل‌بندی فرامتن تحلیل شد. نتایج این پژوهش حاکی از آن‌ بود که دو گفتمان مشروطه‌خواهی و جمهوری‌خواهی با دال مرکزی «حکومت مشروطه» و «جمهوری سکولار» گفتمان‌های اصلی کنشگران حاضر در اینستاگرام کاربران ایرانی‌اند که دو خرده‌گفتمان اتحادخواهی و تحول‌خواهی با دال مرکزی «اتحاد» و «توسعه» حایل آنان قرار دارند. کنشگری سیاسی با نزاع بر سر معانی آزادی، دموکراسی، مسئلۀ زنان، سیستم حکومتی بدیل، یک‌پارچگی در مقابل تکثر، اتحاد، تحول و اصلاحات در جریان است.