فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این مقاله به بررسی زندگی عنایت‌خان آشنا (۱۰۸۱ - ۱۰۳۷ هـ.ق) شاعر فارسی‌گوی قرن یازدهم می‌پردازد و با استناد به منابع دست اوّل و نزدیک به عهد شاعر، به روش تحلیل تاریخی اطّلاعاتی دربارهٔ نام، تاریخ تولّد، زادگاه، پدر و مادر، همسر و فرزند، صورت ظاهر، مذهب و عقاید، ارتباط او با حکومت، وفات و خاک‌جای، و مشاغل شاعر به دست می‌دهد، و معلوم می‌دارد که عنایت‌خان تباری ایرانی دارد امّا در هند زاده و بالیده و هیچ‌گاه به ایران نیامده است. جدّش خواجه ابوالحسن تربتی در عهد اکبرشاه گورکانی از ایران به هند رفته و به مقام وزارت رسیده است. پدرش ظفرخان نیز شاعر و اهل فضل و ادب بوده و مورد حمایت حاکمان زمان قرار گرفته و شاهجهان حکومت کشمیر را به او واگذاشته بوده است. مادر عنایت‌خان به نام بزرگ‌خانم خواهرزادهٔ بانو ممتاز محل، ملکهٔ شاهجهان بوده است. به‌سبب برخورداری از چنین پیشینهٔ خانوادگی و بهره‌مندی از علم و فضل و ادب، عنایت‌خان مدّتی به مقام وزارت دربار نیز نائل آمد. از او بیش از چهار هزار و پانصد بیت شعر و یک کتاب نثر با نام ملخّص شاهجهان­نامه باقی مانده است. کتاب مزبور مربوط به زمانی است که وی به ریاست کتابخانۀ سلطنتی رسید و تاریخ سی سالۀ سلطنت شاهجهان را از کتاب‌های مفصّل تاریخی آن عهد، تلخیص و عبارات آن را ساده کرد که مورد پسند همگان واقع شد.