فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در اواسط دورة قاجار، شرکت‌‌های چندملیتی تولید و تجارت صنعت فرش ایران را در دست گرفتند؛ در پی جنگ‌جهانی‌اول فعالیت این شرکت‌ها متوقف شد. ازاین‌رو در اوایل دورة پهلوی، شرایط برای خلع‌ید از شرکت‌های چندملیتی فراهم شد. در پی آن، با حمایت دولت، تولیدکنندگان ایرانی در شهرهای گوناگون کارخانه‌های قالی‌بافی تأسیس کردند. ازجمله در قزوین چند شرکت قالی‌بافی آغاز به کار کردند که معروف‌ترین آن‌ها «کارخانة قالی‌بافی شرکت اعتماد قزوین» و «سلامت» است. هدف این پژوهش شناسایی زمینه‌های اقتصادی و اجتماعی و سیر شکل‌گیری شرکت‌های قالی‌بافی در شهر قزوین در مقطع زمانی ذکر شده است. نگارندگان کوشیده‌اند به این پرسش‌ها پاسخ دهند که شکل‌گیری شرکت‌های قالی‌بافی در شهر قزوین برآمده از چه زمینه‌های اجتماعی و اقتصادی بوده است؟ فرایند و شیوه‌های تولید قالی در شرکت‌های مذکور چگونه بوده است؟ پژوهش با رویکرد تاریخ اجتماعی و به‌شیوه تحلیل کیفی با اتکا به داده‌های شفاهی و اسناد دست‌اول، با ابزار فیش‌برداری و مصاحبه به‌انجام رسیده و تقریباً به همه نمونه‌ها و اشخاص در دسترس مراجعه شده است. نتایج نشان می‌دهد بافت قالی‌های باکیفیت در قزوین در فاصله سال‌های 1297 تا 1330ش، به‌سبب نزدیکی به پایتخت و مراکز مهم قالی‌بافی، تجمع سرمایه‌داران و پشتیبانی دولت، رونق فراوان گرفت؛ اما رکود اقتصادی در ایالات‌متحده سپس جنگ‌جهانی‌دوم تقاضا را در بازار آمریکا و اروپا کاهش داد؛ پس تولید فرش نیز محدود شد. پس از ورود ارتش شوروی به قزوین، فعالیت شرکت اعتماد تقریباً متوقف شد. روس‌ها که از پشتیبانی مالی سرمایه‌داران قزوین از جنبش‌های سیاسی‌ـ‌اجتماعی بیم داشتند در 1321ش، سرپرستان شرکت قالی‌بافی اعتماد را به باکو تبعید کردند. پس از این، گرچه برخی تولیدکنندگان فرش قزوین تا 1330ش کوشش‌هایی کردند، اما به سرانجامی نرسید. گفتنی‌است قالی شهری قزوین در این دوره، در جریان دگرگونی‌های اجتماعی و سیاسی، از نظر فنون بافت و کیفیت هنری (طرح، نقش و رنگ)، از قالی‌بافی مناطق هم‌جوارش مانند کاشان و ساروق تأثیر پذیرفته است.