چارچوبی نوین برای سنجش سرمایه اجتماعی نظام‌های سیاسی با استفاده از روش علوم اجتماعی محاسباتی

نویسندگان

1 استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

doi
10.22054/qjss.2025.81459.2821
چکیده

سرمایه اجتماعی از مفاهیم بنیادی علوم اجتماعی است، که سنجش آن می‌تواند وضعیت کلی پیوندهای مهم در جوامع را تعیین کند. مقاله حاضر با بهره‌گیری از فراتحلیل پیمایش‌های سرمایه اجتماعی به‌لحاظ مفهومی و روش‌شناختی و فراتحلیل ادبیات نظری و تحلیل خبرگانی، چارچوبی برای سنجش سرمایه اجتماعی حاوی سه رکن، هشت معرف و چهل شاخص ارائه می‌دهد. همچنین منطق رسیدن به مقدار سرمایه اجتماعی از بین متغیر‌های متکثر که مبتنی‌بر روش استقرایی است، توضیح داده می‌شود. این مقاله با بهره‌گیری از دیدگاه متفکران و صاحب‌نظران این عرصه، به جای مدل مرسوم سه سطحی خرد، میانه و کلان، بر سنجش سرمایه اجتماعی حاکمیت متمرکز شده و سه رکن «اعتماد اجتماعی»، «نکویی رابطه دولت‌ملت» و «مشارکت سیاسی عمومی» را به‌عنوان مهم‌ترین عناصر سنجش آن معرفی کرده است. این ارکان در ارتباط دولت و ملت بازتعریف شده و برای حاکمیت نظام‌های سیاسی اختصاصی‌سازی شده است. با توجه به حضور بی‌واسطه مردم در فضای مجازی می‌توان این الگو را غیرمستقیم و از طریق ردپای شبکه‌ای افراد پایش کرد. لذا هریک از ارکان، معرف‌ها و شاخص‌ها با وزن‌دهی نظری و زمینه‌ای در محاسبه میزان سرمایه اجتماعی نهایی اثرگذار می‌شود. این مقیاس، ابزاری قابل استفاده برای سنجش سرمایه اجتماعی حاکمیت و احساسات کاربران در فضای مجازی است.