فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حکومت صفوی به‌عنوان حکومتی مسلمان، به طور معمول از شماری آموزه‌های دینی، رویه‌های حکمرانی سلف، اخلاق سیاسی و میراث اندرزنامه‌نویسی در زمینه اهمیت و ضرورت فقرزدائی و حمایت از گروه‌های فرودست پیروی می‌کرد. نکته اساسی در توجه به‌این امور، گفتمانی بود که منطبق با آیات و احادیث اسلامی‌ و البته زمینه‌های فرهنگی موجود در جامعه، حاکمیت سیاسی و گروه‌های اجتماعی را به عدالت‌ورزی و ترویج امور خیریه تشویق می‌نمود. حمایت اجتماعی اساساً از منابع عمومی‌و عمدتاً توسط حکومت و از طریق مالیات‌ها و همچنین بهبود رویه‌های حکمرانی تأمین می‌شد و گستره آن با هر‌گونه تغییر اقتصادی، اجتماعی و ‌یا سیاسی می‌توانست فراتر رود و‌ یا محدود گردد. این پژوهش بدنبال پاسخ این پرسش است که الگوها و رویه های حمایتی از فرودستان در دوره حکمرانی صفویان به چه شکل پی گیری می شد؟ و این رویه ها با عنایت به برقراری حکومت دینی از چه تحولاتی برخوردار گردید؟ این پژوهش با اتخاذ رویکرد «تاریخ از پایین» و بر‌اساس روش کیفی-تفسیری مبتنی بر آنالیز داده ها، به تبیین وضعیت حمایت اجتماعی از فرودستان شهری دوره صفویه می پردازد. یافته های تحقیق بر آنست که در برهه های ثبات صفویان، سیاست های حمایتی در دو بعد رسمی و غیر رسمی به اجرا درمی آمد. در بعد رسمی برقراری معافیت های مالیاتی، پرداخت وام های بلندمدت و حتی بلاعوض، اصلاح رویه های اقتصادی، برقراری دیوان مظالم و مجازات متخلفان دیوانی، ارائه خدمات شهری و عمرانی، تقویت اندیشه عدالت ورزی و شایسته سالاری، گسترش موقوفات و اطعام نیازمندان و در بعد غیر رسمی گسترش آموزه های دینی در قالب احسان و اکرام، صدقات و انفاق، نذر و هبه، رد مظالم و اطعام فقرا ترویج و پرداخته می شد.