بررسی تطبیقی تجربه زیسته مراجعان از رواندرمانی حضوری، مجازی، و ترکیبی: مطالعهای پدیدارشناسانه.
نویسندگان
1 استادیار گروه روانشناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه روانشناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان تهران، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه مشاوره، دانشگاه علامه طباطبایی تهران، تهران، ایران.
4 استادیار گروه روانشناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان تهران، تهران، ایران.
doi
10.22054/jcps.2026.91162.3319چکیده
هدف: با گسترش فناوریهای ارتباطی، ارائه خدمات رواندرمانی در بسترهای حضوری، مجازی و ترکیبی افزایش یافته و هر یک میتواند تجربه متفاوتی برای مراجعان ایجاد کند. هدف پژوهش حاضر بررسی تطبیقی تجربه زیسته مراجعان از رواندرمانی در این سه بستر با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی بود.روش پژوهش: پژوهش حاضر با روش پدیدارشناسی توصیفی و در سال ۱۴۰۴ در شهر تبریز انجام شد. نمونه پژوهش شامل ۳۵ نفر از مراجعان رواندرمانی بود که به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب و در سه گروه حضوری (۱۱ نفر)، مجازی (۹ نفر) و ترکیبی (۱۵ نفر) قرار گرفتند. مشارکتکنندگان پیش از ورود به پژوهش، خدمات رواندرمانی را در یکی از این سه بستر از متخصصان حوزه مشاوره و روانشناسی با حداقل مدرک دکتری دریافت کرده بودند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش تحلیل کلایزی (1978) تحلیل شدند.یافتهها: تحلیل دادهها به استخراج شش مضمون: کیفیت رابطه درمانی، تجربه هیجانی مراجع، عوامل عملی و محیطی، ادراک اثربخشی فرآیند رواندرمانی، ادراک نقش مشاور و فرآیند درمان و ادراک مراجع از خود و تغییرات شخصی انجامید. روان درمانی حضوری با شکلگیری رابطهای عمیقتر و احساس حضور و همدلی بیشتر همراه بود. روان درمانی مجازی سهولت دسترسی و احساس آزادی بیشتر در بیان را فراهم میکرد، اما با محدودیتهای فنی و کاهش نشانههای غیرکلامی مواجه بود. رواندرمانی ترکیبی تجربهای انعطافپذیرتر و متوازنتر ایجاد کرد و به تداوم و پایداری فرآیند روان درمانی کمک نمود.نتیجهگیری: یافتهها نشان میدهد که هر بستر روان درمانی دارای ظرفیتها و محدودیتهای خاص خود است، اما رواندرمانی ترکیبی میتواند بهعنوان رویکردی کارآمد در پاسخ به نیازهای متنوع مراجعان و ارتقای اثربخشی خدمات درمانی مورد توجه قرار گیرد.
