مقایسه اثربخشی درمان پذیرش و تعهد و شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر نشانه های تصویری القاء کننده مواد و ادراک درد در مصرف کنندگان هروئین
نویسندگان
1 گروه روانشناسی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران
2 گروه روانشناسی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران
3 گروه روانشناسی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران
doi
10.22054/jcps.2026.85574.3214چکیده
زمینه و هدف: مصرف هروئین با پیامدهای روانشناختی و جسمانی گستردهای همراه است که از جمله مهمترین آنها میتوان به افزایش حساسیت به نشانههای القاکننده مصرف و تشدید ادراک درد در دوره ترک اشاره کرد. هدف پژوهش حاضر، مقایسه اثربخشی درمان مبتنیبر پذیرش و تعهد و شناختدرمانی مبتنی بر ذهنآگاهی بر نشانههای تصویری القاکننده مواد و ادراک درد در مصرفکنندگان هروئینِ بستری در اردوگاه کرامت شهرستان مبارکه در سالهای ۱۴۰۳–۱۴۰۴ بود.روششناسی پژوهش: جامعه آماری شامل تمامی مصرفکنندگان هروئین بستری ششماهه در سالهای ۱۴۰۳–۱۴۰۴ در اردوگاه (حدود ۴۰۰ نفر) بود. از میان آنان، ۹۰ نفر به روش هدفمند انتخاب و بهصورت تصادفی در سه گروه ۳۰ نفری (پذیرش و تعهد، ذهنآگاهی و کنترل) جایگزین شدند و در مراحل پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری ارزیابی شدند. ملاکهای ورود شامل سن ۳۰ تا ۵۰ سال، سواد خواندن و نوشتن، مصرف هروئین، داشتن درد جسمی و تعهد به بستری بود؛ و ملاکهای خروج شامل مصرف همزمان چند ماده، مصرف دارو، عدم تبعیت درمانی و غیبت بیش از دو جلسه. ابزارها شامل پرسشنامه درد مکگیل و پرسشنامه نشانههای تصویری القاکننده مواد بود و دادهها با تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر (طرح آمیخته) در نرمافزار SPSS تحلیل شد.یافتهها: نتایج نشان داد که درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد در کاهش نشانههای تصویری القاکننده مواد اثربخش است و شناختدرمانی مبتنی بر ذهنآگاهی در کاهش ادراک درد تأثیر معناداری دارد.نتیجهگیری: بر اساس یافتهها میتوان بیان کرد که شناختدرمانی مبتنی بر ذهنآگاهی در کنترل ادراک درد روشی کارآمدتر است، در حالیکه درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد در کاهش نشانههای تصویری القاکننده مواد اثربخشی بیشتری نشان میدهد.
