فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

    از دورۀ ناصری تا اواسط حکومت پهلوی دوم خیابان لاله‌زار یکی از کانون‌های اصلی تجددگرایی در شهر تهران بود. تعداد قابل توجهی از سالن‌های تئاتر و سینما و کافه‌ها و دفاتر برخی از مطبوعات آن دوره در این خیابان قرار داشتند. نکتۀ مهم این است که اطلاعات ما دربارۀ بسیاری از این موارد محدود و غیردقیق است. به‌عنوان نمونه می‌توانیم به پیشینۀ پژوهش در مورد تئاترهای لاله‌زار اشاره کنیم. این تئاترها از اواخر دورۀ قاجار تا زمان وقوع انقلاب اسلامی از مهم‌ترین مراکز نمایشی شهر تهران بوده‌اند. با این‌حال پژوهش‌های کافی و روشنگر دربارۀ وضعیت این تئاترها در بخش قابل توجهی از این دوره در دست نیست. ما در مقاله‌ای به بررسی وضعیت تئاترهای لاله‌زار از سال 1288 شمسی (زمان نخستین اجرا در طبقۀ فوقانی مطبعۀ فاروس) تا سال 1320 شمسی پرداخته‌ایم. در این پژوهش به دنبال توضیح وضعیت تئاترهای لاله‌زار در فاصلۀ سال‌های 1320 تا سال 1357 شمسی هستیم. پرسش اصلی این پژوهش این است که چه عواملی در فراز و فرود تئاترهای لاله‌زار در فاصلۀ زمانی میان سالهای 1320 تا 1357 شمسی مؤثر بوده‌اند؟ برای گردآوری اطلاعات از روش کتابخانه‌ای بهره برده‌ایم. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که در پی گسترش آزادی‌های سیاسی و اجتماعی پس از شهریور 1320 تمایل به اجرای تئاتر فزونی گرفت و گروه‌های گوناگون تئاتر شروع به کار کردند. در این دوره اجراهای گروه نوشین در تئاترهای فرهنگ و فردوسی سبب افزایش سطح کیفی سایر تئاترها شد. پس از کودتای 28 مرداد و در جریان بازداشت‌ افراد وابسته به جبهۀ ملی و حزب توده، تعدادی از هنرمندان تئاتر نیز بازداشت شدند. با این حال تئاترهای لاله‌زار دچار مشکل جدی نشدند و به کار خود ادامه دادند. البته استقبال مردم از سینما در دهۀ 1330 سبب شد که تئاترهای لاله‌زار دچار مشکل اقتصادی شوند و از سال 1335 به اجرای آتراکسیون روی بیاورند. ضمناً در نتیجۀ توسعۀ جغرافیایی شهر تهران از اواسط دهۀ 1330 به تدریج افراد ثروتمند و اعضای طبقۀ متوسط به جای تئاترهای لاله‌زار به مراکز تفریحی دیگری روی آوردند و فرودستان مراجعان اصلی این تئاترها شدند. سرانجام در دورۀ وقوع انقلاب اسلامی تغییراتی جدی در وضعیت تئاترهای لاله‌زار پدید آمد.