فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در غالب دستورهای فارسی، «بن ماضی + ـ ه» را صفت مفعولی می‌نامند، در حالی که هر گاه بن ماضی از مصدری لازم گرفته شده‌باشد، صورت «بن ماضی + ـ ه» از آن، نوعی صفت فاعلی خواهد بود. این صفت فاعلی به عملی اشاره می‌کند که موصوفِ صفت در گذشته انجام داده، اما نتیجۀ آن تا کنون باقی مانده‌است؛ از این روی آن را «صفت فاعلیِ نقلی» می‌خوانیم. در زبان فارسی (چه امروز و چه در متون قدیم) بعضی صفت‌های فاعلی نقلی در جایگاهی به کار رفته‌اند که عادتاً صفت فاعلی مضارع (بن مضارع + ـ ه) در آن به کار می‌رود. این کاربردها گاه در متن‌های تصحیح‌شده، به‌علّت ناآشنایی مصحّحان، از میان رفته‌اند و گاه موجب خطا در معنی کردن ابیات و عبارات شده‌اند. در این مقاله کوشیده‌ام تا چرایی و چگونگی کاربرد صفت‌های فاعلی نقلی به‌عنوان صفت فاعلی مضارع را روشن سازم و بعضی شواهد از کاربرد این نوع از صفت‌های فاعلی را از متون استخراج کنم و به دست دهم. همچنین این تحقیق فرضیۀ ابدال صفت فاعلی به صفت مفعولی را، در مواردی که در این تحقیق مورد بررسی قرار گرفته‌است، زیر سؤال می‌برد و نشان می‌دهد که آنچه در اینجا اتّفاق افتاده‌است نوعی فرآیند صرفی است، نه فرآیندی آوایی.