فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از منابع حمزۀ اصفهانی، تاریخ ملوک بنی‌ساسان نوشتۀ بهرام بن مردانشاه، موبد کورۀ شاپور از ولایت فارس بوده است. به گفتۀ بهرام موبد، او بیش از بیست نسخه از کتاب خدای‌نامه را فراهم آورده است تا با مقایسۀ آنها سال‌شمار پادشاهان ایران را اصلاح کند. دربارۀ منابع و روش بهرام موبد دو دیدگاه مختلف وجود دارد: گروهی از پژوهشگران بر این باورند که موبد با گردآوری و مقایسۀ نسخه‌های خدای‌نامه، سال‌شمار شاهان ایران را اصلاح کرده است. در مقابل، برخی پژوهشگران منابع موبد را کتاب‌های سیر ملوک الفرس می‌دانند و معتقدند که اصلاحات او با مقایسۀ سیر الملوک‌ها صورت گرفته است. با درنظرگرفتن این دو دیدگاه، این پرسش مطرح می‌شود که منابع و روش بهرام پسر مردانشاه در ذکر سال‌شمار شاهان ایران چه بوده است؟ موبد چه اصلاحاتی در کتاب تاریخ ملوک بنی‌ساسان اعمال کرده که حمزۀ اصفهانی روش او را «اصلاح» خوانده است؟ این مقاله به روش تحلیل اسناد سال‌شمارهای پادشاهان ایران (به‌ویژه پادشاهان ساسانی) در گفته‌های بهرام موبد را با کتاب‌های تاریخی (نوشته‌شده تا سال 400ق.) مقایسه کرده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که روایت بهرام موبد، یعقوبی و طبری در یک گروه قرار می‌گیرد. روایت این گروه نیز به سال‌شمارهای آگاثیاس نزدیک است؛ ازاین‌رو می‌توان نتیجه گرفت که به احتمال فراوان روایت بهرام موبد، یعقوبی و طبری ریشه در خدای‌نامۀ دورۀ خسرو انوشیروان داشته است؛ اثری که تا دورۀ اسلامی نسخه‌برداری و بازنویسی شده و نقش مهمی در انتقال تاریخ پادشاهان ایران داشته است.