اوملکی یا ارملکی؟ بررسی تصحیف و تحریفی در «تاریخ گزیده» تصحیحِ عبدالحسین نوایی
نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه دامغان، دامغان، ایران.
doi
10.48308/hlit.2025.237893.1353چکیده
تصحیح عبدالحسین نوائی از تاریخ گزیده، با وجود اعتبار و ارجاعات فراوان، هنوز شامل ضبطهایی است که به نظر میرسد تصحیف شده و درک صحیح متن را مختل کردهاند. تنوع نامهای طوایف و قبایل در این اثر سبب شده است برخی از آنها به اشتباه خوانده شوند و از نگاه مصححان پنهان بمانند. یکی از موارد مهم، تصحیف واژۀ «ارملکی» به جای «اوملکی» است که ابهاماتی در شناسایی طایفه «عبدالملکی» ایجاد کرده است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که چرا و چگونه نام طایفۀ عبدالملکی به صورت «ارملکی» در نسخه نوائی ثبت شده و چرا اصلاح آن به «اوملکی» منطقیتر به نظر میرسد. این مطالعه با هدف اثبات ضبط صحیح «اوملکی» و تحلیل تغییرات زبانی نامهای طوایف در نسخههای مختلف، به بررسی دلایل احتمالی تصحیف و تأثیر آن بر درک تاریخ فرهنگی و قومی میپردازد. روش تحقیق شامل مطالعات تطبیقی، بررسی متون تاریخی و تحلیل محتوایی است که در آن نسخههای مختلف تاریخ گزیده گردآوری و با یکدیگر مقایسه شدهاند. نتایج پژوهش نشان میدهند که تغییر ضبط نام «اوملکی» به «ارملکی» ناشی از خطاهای نسخهبرداری است و این اشتباه میتواند به تفاسیر نادرست از هویتهای قومی منجر شود. بررسیها نشان میدهند که ضبط «اوملکی» در نسخههای «ر» و «م» دقیقتر و معتبرتر بوده و این پژوهش بر اهمیت دقت در ضبط نامهای طوایف تأکید کرده و پیشنهاداتی برای ثبت صحیح آنها در متون تاریخی ارائه میدهد.