راهکارهای بهبود پایداری پروژههای معیشتی طرح حفاظت از تالابهای ایران در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، تالاب شادگان و تالاب بختگان
نویسندگان
1 استاد، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
2 دانشجوی دکتری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان ایران.
3 دانشیار، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
doi
10.22034/iaeej.2025.493565.1838چکیده
در سالهای اخیر، در راستای کاهش فشار بر منابع طبیعی و احیای حوضه آبریز دریاچه ارومیه، تالاب شادگان و تالاب بختگان، پروژههای معیشتی کشاورزی و غیرکشاورزی متعددی در مناطق روستایی پیرامون این اکوسیستمهای آبی راهاندازی شدهاند. با وجود اثرات مثبت اجرای این پروژهها در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی و محیطزیستی، شواهد حاکی از آن است که پایداری آنها همچنان با مسائل و چالشهایی روبهرو است. با توجه به اهمیت این موضوع، این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل راهکارهای بهبود پایداری پروژههای معیشتی در طرح حفاظت از تالابهای ایران در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، تالاب شادگان و تالاب بختگان انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و از طریق مصاحبههای عمیق انفرادی و گروهی با ۳۳ نفر از خبرگان، مطلعان محلی و کارشناسان مرتبط انجام گرفت. برای انتخاب مشارکتکنندگان در پژوهش از روش نمونهگیری هدفمند به شیوه گلولهبرفی استفاده شد و مصاحبهها تا رسیدن به اشباع داده ادامه یافت. دادهها با استفاده از نرمافزار مکسکیودا به شیوه کدگذاری باز و محوری تحلیل شدند. یافتهها نشان داد که اصلیترین راهکارهای بهبود پایداری پروژههای معیشتی در قالب ۲۸ نشانه و پنج مقوله قرار گرفتند که در میان آنها سه مقوله «تسهیل و تقویت بازار فروش» (۲۷ درصد)، «ظرفیتسازی و توسعه شایستگیهای حرفهای» (۲۴ درصد) و «تقویت و تأمین مالی» (1/18 درصد) به ترتیب بیشترین اهمیت را داشتند. افزون بر این، «حمایت و تسهیل دسترسی»، «پشتیبانی» و «توانمندسازی نهادی» از دیگر الزامات اساسی برای ارتقای پایداری پروژههای معیشتی بودند. به طور کلی، بر اساس نتایج این پژوهش میتوان نتیجه گرفت که تحقق پایداری پروژههای معیشتی مستلزم اتخاذ رویکردی جامع، چند بعدی و هماهنگ است که بر تقویت بازار فروش، توسعه ظرفیتهای حرفهای، تأمین مالی پایدار و حمایت نهادی، همراه با مشارکت فعال جوامع محلی و ذینفعان مختلف تاکید دارد.
