فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شیخ ابواسحاق کازرونی از صوفیان تأثیرگذار فارس در سده‌های چهارم و پنجم هجری قمری است. تا چند قرن پس از او، مریدانش در طریقت مرشدیه یا کازرونیه توانستند به فعالیت‌های گسترده‌ای بپردازند. در اواخر قرن پنجم هجری، سومین جانشین ابواسحاق کازرونی، خطیب ابوبکر محمدبن عبدالکریم، سیره‌نامه‌ای برای او به زبان عربی تألیف کرد. این سیره‌نامه دست‌کم تا قرن هشتم هجری قمری در دست بوده، امّا اکنون نسخه‌ای از آن شناسایی نشده است. با این حال، در همان قرن هشتم دو ترجمه و تألیف بر مبنای آن صورت گرفته که خوشبختانه هر دو در دست است: یکی، فردوس‌المرشدیه فی اسرارالصمدیه نام دارد و از آثار محمودبن عثمان است؛ و دومی با عنوان مرصدالاحرار الی سیر مرشدالابرار از علاءالدین محمدبن عبدالرحمان‌بن عبدالرحیم قرطاسی کازرونی بازمانده است.فردوس‌المرشدیه مبنا یا موضوع پژوهش‌های مختلفی بوده است؛ درحالی‌که به دلیل منتشر نشدن متن کامل مرصدالاحرار تحقیقی فراتر از معرفی و بررسی اجمالی دربارۀ این اثر و مؤلّف آن صورت نگرفته است. در این مقاله پس از ذکر مهم‌ترین اطلاعات موجود دربارۀ دستنویس‌های مرصدالاحرار و مؤلف آن، فواید زبانی و ادبی آن با روش توصیفی ـ تحلیلی بیان می‌شود. به طور کلّی، متن این کتاب در مقایسه با متن فردوس‌المرشدیه ادبی‌تر است. ضمن اینکه حدود هشتصد بیت شعر به فارسی، عربی و گویش محلّی در مرصدالاحرار نقل شده که حدوداً چهار برابر ابیات فردوس‌المرشدیه است. از این میان، حدود سیصدوهفتادوپنج بیت را مؤلّف خود سروده است. بنابراین این کتاب دربردارندۀ اشعار ارزشمندی از او، در جایگاه شاعری از قرن هشتم هجری، و سایر سرایندگان مشهور یا ناشناخته است. افزون بر واژه‌های کهن و جالب توجه این متن، با توجه به مشکول بودن برخی واژه‌ها در نسخۀ خطی مرصدالاحرار می‌توان تلفظ‌های متفاوتی را مشاهده کرد که می‌تواند مبنای پژوهش‌های زبانی و گویشی قرار گیرد.