آب و حکمرانی مشارکتی: تبیین شکاف میان وضعیت مطلوب و موجود با تمرکز بر نظام‏های اجتماعی ـ اکولوژیکی

نویسندگان

1 استادیار، مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

2 استاد، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران و محقق، گروه جغرافیا و گردشگری، دانشگاه کویمبرا (مرکز مطالعات جغرافیا و برنامه ‏ریزی فضایی)، کویمبرا، پرتغال.

doi
10.22034/iaeej.2025.527260.1859
چکیده

مطالعه حاضر با هدف تبیین وضعیت موجود و مطلوب حکمرانی مشارکتی چندسطحی منابع آب با استفاده از چارچوب‌های «سیستم‌های اجتماعی ـ اکولوژیکی استروم» و «چارچوب OECD » در پهنه جغرافیایی حوضه آبریز زهره ـ جراحی انجام شد. این مطالعه از نظر پارادایمی و ماهیت، از نوع پژوهش‌های کمّی؛ از نظر هدف پژوهش، کاربردی؛ و از منظر میزان کنترل بر متغیرها، از نوع غیرآزمایشی ـ توصیفی است. پرسشنامه‌ای محقق‌ساخت بر مبنای چارچوب مذکور طراحی گردید که روایی و پایایی آن به وسیلهارزیابی معیارهای روایی صوری و محتوایی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ تأیید شد. جامعه آماری این مطالعه شامل دو گروه کنشگران درگیر در فرایند تصمیم‌سازی، سیاست‌گذاری و مدیریت منابع آب تحت عنوان ذی‌مدخلان و پاسخگویان، و بهره‌برداران و کشاورزان حاضر در حوضه آبریز زهره ـ جراحی در استان خوزستان تحت عنوان ذی‌نفعان می‌شود که به دو صورت هدفمند و تصادفی از میان آن‌ها نمونه‌گیری انجام شد. داده‌ها پس از جمع‌آوری، کدگذاری و با استفاده از نرم‌افزار SPSS تحلیل شد. نتایج نشان داد که در وضعیت موجود «استفاده از انرژی‌های پاک» و «وجود سابقه اجرای راهکارهای تنبیهی» در اولویت‌های انتهایی قرار گرفت. همچنین نتایج گویای آن است که در وضعیت مطلوب، نشانگر «عادلانه بودن توزیع آب» در بالاترین اولویت قرار گرفت. یافته‌ها گویای آن است که مؤلفه‌های «قانون‌گذاری»، «اطلاعات و داده»، «نظارت و ارزشیابی» و «شفافیت و پاسخگویی»، دارای بیشترین شکاف میان وضعیت موجود و مطلوب می‌باشند و با توجه به دیدگاه موجود در چارچوب OECD، ضرورت دارد کاهش شکاف موجود میان این مؤلفه‌ها در اولویت ویژه قرار داده شود.