پیشبینی قصد استفاده کشاورزان شهرستان زنجان از مدیریت تلفیقی حاصلخیزی خاک: بسط اخلاقی نظریه رفتار برنامهریزیشده
نویسندگان
1 دانشآموخته کارشناسی ارشد، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
2 استاد، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
3 دانشیار، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
doi
10.22034/iaeej.2025.504970.1847چکیده
کاهش حاصلخیزی خاک به دلیل مدیریت ناپایدار منابع و بهرهبرداری بی رویه، چالشی جدی برای کشاورزی پایدار محسوب می شود. اتخاذ رویکردهای نوآورانه مانند مدیریت تلفیقی حاصلخیزی خاک برای حفظ منابع و افزایش بهرهوری کشاورزی ضرورتی اجتنابناپذیر است. با این وجود، شواهد حاکی از آن است که فرایند پذیرش این فناوری از سوی کشاورزان بسیار کند و آهسته است. با توجه به اهمیت مسئله، این پژوهش توصیفی-همبستگی با هدف اصلی شناسایی عوامل تاثیرگذار بر قصد کشاورزان برای استفاده از اقدامات مدیریت تلفیقی حاصلخیزی خاک بر پایه مدل بسط یافته رفتار برنامهریزی شده انجام گرفت. جامعه آماری این پژوهش کشاورزان گندمکار در مناطق روستایی شهرستان زنجان بود که 410 نفر از آنها با استفاده از روش نمونهگیری چندمرحلهای برای انجام تحقیق انتخاب شد. برای گردآوری دادهها از پرسشنامه بر مبنای مدل بسط یافته رفتار برنامهریزی شده استفاده شد. روایی محتوایی پرسشنامه با نظر پانلی از متخصصان مورد تایید قرار گرفت و روایی سازه و پایایی ترکیبی ابزار تحقیق نیز از طریق برآورد مدل اندازهگیری و پس از انجام اصلاحات لازم به دست آمد. نتایج تجربی پژوهش نشان داد که به غیر از مولفه هنجارهای اجتماعی، دو مولفه دیگر مدل پایه نظریه رفتار برنامهریزیشده شامل نگرش و کنترل رفتاری درکشده، اثر مثبت و معناداری بر قصد کشاورزان برای استفاده از اقدامات مدیریت تلفیقی حاصلخیزی خاک داشتند و در حدود 39 درصد از واریانس آن را تبیین کردند. افزون بر این، پس از وارد کردن متغیر هنجارهای اخلاقی در مدل رفتار برنامهریزیشده، قدرت پیشبینی این مدل در حدود نه درصد افزایش یافت. در نهایت، با توجه به یافتههای این پژوهش، ارتقای آگاهی کشاورزان، تامین زیرساختهای حمایتی و تقویت هنجارهای اخلاقی برای بهبود تمایل کشاورزان جهت استفاده از اقدامات مدیریت تلفیقی حاصلخیزی خاک ضروری است و می تواند به بهبود پایداری کشاورزی در مناطق روستایی منجر شود.
