فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مدیریت پایدار منابع آبی در ایران، به‌ویژه در مناطق خشک و کم‌آب مانند فلات مرکزی، اهمیت حیاتی دارد. قنات‌ها به‌عنوان یکی از ساختارهای تاریخی بهره‌برداری از آب، نقش مهمی در تامین منابع آبی دارند. این پژوهش با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر مدیریت بهره‌برداری پایدار از قنوات استان یزد انجام شد. پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ نحوه جمع‌آوری اطلاعات پیمایشی است. جامعه آماری این پژوهش، شامل کلیه کشاورزان بهره‌بردار از قنوات این استان (N=80759) بود. حجم نمونه براساس فرمول کوکران 280 نفر تعیین و با استفاده از روش نمونه­ گیری تصادفی با انتساب متناسب انتخاب شدند. ابزار جمع‌آوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخت بود که روایی آن از طریق پنل متخصصان متشکل از اساتید ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه­ های مختلف کشور و کارشناسان سازمان جهاد کشاورزی استان یزد مورد تایید قرار گرفت. پایایی ابزار نیز با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ تایید شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار Lisrel نسخه 8.5 و در قالب تحلیل عاملی تاییدی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد که تمامی سازه‌ها دارای مقدار t بالاتر از 1/96 بوده و از نظر آماری معنی­دار هستند. شاخص‌های AVE، α و CR نیز در تمامی موارد از مقادیر مناسبی برخوردار بودند. نتایج یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که عوامل حمایتی، آموزشی، مشارکتی، ترویجی، محیط‌زیستی، اجتماعی، سیاست‌گذاری و اقتصادی بر مدیریت بهره­برداری پایدار از قنوات موثر بودند. بنابراین، تقویت این عوامل از طریق تدوین سیاست‌ها و برنامه‌های منسجم می‌تواند نقش مهمی در بهبود مدیریت بهره‌برداری پایدار از قنوات و حفاظت از منابع آبی در استان یزد ایفا کند. بر اساس یافته‌ها، راهکارهایی مانند لایروبی قنوات، اصلاح سیستم مدیریت و تربیت نیروی متخصص به منظور بهبود وضعیت مدیریت پایدار قنوات در کشور پیشنهاد می‌شود.