بررسی کارکرد «تتابع اضافات» در تصویرسازی شعر سه سرایندۀ معاصر (اخوان ثالث، سپهری و شاملو)
نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان ایران تهران
2 مدرس دانشگاه فرهنگیان ایلام.
doi
10.30473/prl.2025.68544.2078چکیده
نقشنمای اضافه یکی از ابزارها و نشانههای لفظی زباناست که موجب میشود بعضی از توصیف-کنندهها به عنوان وابسته به هستهی گروهای اسمی افزوده شود. در بلاغت نیز توالی آن در یک عبارت منجر به ایجاد صنعتی موسیقایی و ادبی، موسوم به «تتابع اضافات» و گاه «تنسیقالصفات» میشود. تتابع اضافات صنعتی است که اهل بلاغت نسبت به آن، دو دیدگاه متفاوت و متضاد دارند، گروهی آن را مخل فصاحت و گروهی دیگر آن را جزء صناعات بدیعی دانستهاند. هر دو گروه تنها در حدّ آنچه که ذکر شد برای این ابزار لفظی زبان، شأن و کارکرد قائل بودهاند و به کارکرد فرمی این نقشنما در چگونگی و کیفیت ساختار تصاویر ادبی شاعران و همچنین به نقش آن در تشخص سبکی شعر شاعران توجهی نداشتهاند. از اینرو، پژوهش حاضر با بررسی شعر سه تن از شاعران صاحب سبک معاصر ایران (اخوان، سپهری و شاملو) به تأثیر نقشنمای اضافی در شکلدهی تصاویر شعری آنها خواهد پرداخت. و اینکه آیا تصاویر شعری حاصل شده از توالی و تکرار این نشانهی زبانی منجر به تفکیک و تشخص صدایِ (سبک) شاعران از هم شدهاست یا خیر. براین اساس مقاله حاضر پس از بررسی اشعار شاعران مذکور، تصاویر تولید شده بر پایهی این تکرار را از مجموعههای شعری آنان استخراج کرده، و از دو منظر ساختاری (1. نقش توالی نقش-نمای اضافی در برجستهسازی تصاویرشعری (اعم از تصاویر پویا و تصاویر راکد)؛ 2. نقش توالی نقشنمای اضافی در تعمیق تصاویرشعری) بررسی کردهاست. روش گردآوری دادهها کتابخانهای و از نظر شیوة جمعآوری دادهها، کیفی و از نوع تحلیل محتواست.
