واکاوی استفاده گندم‌کاران از اقدام‌های کشاورزی حفاظتی در بخش مرکزی شهرستان زنجان با استفاده از نظریه انگیزش حفاظت

نویسندگان

1 دانشیار، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

doi
10.22034/iaeej.2025.457804.1801
چکیده

با وجود اهمیت کشاورزی حفاظتی و ضرورت به ­کارگیری آن از سوی کشاورزان، شواهد تجربی حاکی از آن است که روند پذیرش و توسعه کشاورزی حفاظتی در کشورهای درحال‌توسعه بسیار کند بوده و ﮐﺸﺎورزان به ­ویژه کشاورزان خرده­ پا همواره با تردیدهای جدی برای پذیرش و استفاده از اقدام ­های کشاورزی حفاظتی مواجه هستند. با توجه به اهمیت موضوع، این پژوهش با هدف «واکاوی استفاده گندم‌کاران از اقدام‌های کشاورزی حفاظتی با استفاده از نظریه انگیزش حفاظت» انجام گرفت. جامعه آماری این پژوهش را تمامی گندم­کاران در بخش مرکزی شهرستان زنجان تشکیل دادند (2520 = N) که 380 نفر از آن‌ها با روش نمونه ­گیری خوش ه­ای چندمرحله ­ای برای انجام پژوهش انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ­ها پرسشنامه بود که بخش ­های اصلی آن با استفاده از مقیاس لیکرت پنج سطحی مورد سنجش قرار گرفتند. روایی محتوایی پرسشنامه از راه پانل کارشناسان و متخصصان تأیید شد. همچنین، به منظور بررسی پایایی پرسشنامه ابزار پژوهش، پیش‌آزمون (به تعداد 30 پرسشنامه در محدوده­ای خارج از نمونه اصلی) انجام گرفت که مقدار آلفای کرونباخ محاسبه‌شده برای هر یک از مقیاس ­های اصلی پرسشنامه در حد مناسب (در دامنه بین0/808 تا 0/901) بود. به همین ترتیب، روایی سازه و پایایی ترکیبی (در دامنه بین 0/839تا 0/933) ابزار پژوهش نیز با برآورد مدل اندازه­گیری و پس از انجام اصلاحات لازم به­ دست آمد. نتایج این پژوهش حاکی از آن بود که بیشتر گندم­کاران مورد مطالعه اقدام ­های کشاورزی حفاظتی را در سطح نسبتاً ضعیف انجام می ­دادند. همچنین، نتایج حاصل از برآورد مدل ساختاری با استفاده از روش چند متغیره مدل­ یابی معادل ه­های ساختاری در نرم­افزار AMOS20 نشان داد که چهار مؤلفه نظریه انگیزش حفاظت شامل شدت ادراک­شده، اثربخشی پاسخ، هزینه های پاسخ و خودکارآمدی اثر معنی ­داری بر متغیر وابسته میزان استفاده از اقدام ­های کشاورزی حفاظتی داشتند، درحالی‌که رابطه معنی ­داری بین حساسیت ادراک­شده و متغیر وابسته وجود نداشت. در مجموع، یافته ­های این پژوهش اعتبار و کارایی نظریه انگیزش حفاظت در زمینه تبیین و پیش­بینی رفتار کشاورزان در استفاده از اقدام ­های کشاورزی حفاظتی را تأیید کرد.