واکاوی کاربردی شدن ادبیات عامّه در جامعه

نویسندگان

1 دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشگاه تربیت مدرس

doi
10.30473/prl.2024.68578.2081
چکیده

یکی از مهم‎ترین عناصر هویت هر جامعه‎ای، فرهنگ و ادبیّات عامّه است. توسعة فناوری و ایجاد دهکدۀ جهانی، در کنار منافع فراوان، باعث آسیب‎هایی نیز شده است. از جمله آن‏ها کم رنگ شدن ادبیّات عامّه و فرهنگ بومی مناطق و احتمال از بین رفتن آن‎ها است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل وضع موجود کاربرد ادبیّات عامّه در زندگی مردم ایران و واکاوی علل به حاشیه رفتن آن در دورة معاصر است. در این پژوهش با استفاده از نظریة داده‎بنیاد و از طریق مصاحبه، مقوله‎های مرتبط با کاربردی کردن و نقد بلاغی ادبیّات عامّه استخراج وتحلیل گردید. در نتیجة آن، 129 کد اولیه و 18 مقوله ظهور یافت. این مقوله‎ها در چارچوب کدگذاری محوری استراوس و کوربین ارائه گردید. پدیدة محوری، به دلیل دغدغة مصاحبه‎شوندگان و تکرار آن، «عدم کاربرد ادبیّات عامّه در زندگی مردم» تعیین شد. از جمله علل کمرنگ شدن حضور ادبیّات در جامعه «غلبة جنبه منفی تکنولوژی»، «عدم احساس نیاز در جامعه»، «ضعف نظام آموزشی»، «عدم مخاطب‎شناسی» و «تعدد و ضعف نهادهای تصمیم‎گیر در حوزة فرهنگ» بود. راهبردهایی که در این باره اتخاذ شده بودند؛ گاهی مانند «نهادسازی» و «فرهنگ‎سازی» نتیجه مثبت داشته و گاهی مانند «حذف ادبیّات از کنکور» تآثیر منفی بر آن گذاشته‎اند. «فرهنگ منفعل رسانه‎های جمعی» و «عدم همکاری بین بخش‎های گوناگون» از جمله عوامل مداخله‎گری بودند که راهبردها را تحت تأثیر قرار داده‎بودند. زمینة پژوهش نیز عبارت است از: «شرایط اقتصادی»، «شرایط فرهنگی»، «ضعف قوانین» در این حوزه و «اهمیت ذهنی پایین ادبیّات در جامعه».