تناسب هنری با استفاده از ترکیبات کنایی در دو محور جانشینی و همنشینی در شعر نظامی

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجه، دانشگاه پیام نور، تهران. ایران.

doi
10.30473/prl.2025.70076.2105
چکیده

بررسی، تحلیل و کشف برجستگی‌های شعری شاعران منجر به لذت بیشتر از متن می‌گردد. نظامی گنجوی از جمله شاعرانی است که توانسته است با خلاقیت و نوآوری در انتخاب واژگان، معنایی ویژه در متن بیافریند و زیبایی حاصل از فهم آن را دوچندان سازد. از جمله این نوآوری‌ها می‌توان به تناسب دو محور جانشینی و هم‌نشینی با استفاده از کنایه و ایهام و تناسب اشاره کرد که شاعر عمل انتخاب از محور جانشینی را متناسب با به‌کارداشت واژگان بر روی محور هم‌نشینی به خوبی انجام می‌دهد. در این پژوهش با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی سعی شده است به بررسی این تناسب‌ها در دو منظومۀ شعری خسرو و شیرین و لیلی و مجنون نظامی پرداخته شود. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بین دو محور جانشینی و هم‌نشینی تناسب برقرار است و کشف یکی از برجستگی‌های شعری در یک محور منجر به کشف برجستگی دیگر در محور ادبی دیگری می‌گردد.