مؤلفه‌های تبیین‌کننده مدیریت فرایند تولید برنج با پذیرش فناوری‌های GAP

نویسندگان

1 استادیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی ارشد توسعه روستایی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.

3 استادیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.

4 دانشیار گروه مدیریت و توسعه کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران.

doi
10.22034/iaeej.2024.435348.1785
چکیده

استفاده بیش‌ازحد از سموم و کودهای شیمیایی منجر به مشکلات بهداشتی حاد و مزمن و اثرات نامطلوب بر بهره‌وری کشاورزی، تنوع‌زیستی، سلامت خاک و آب‌های زیرزمینی شده است. برای حل این مشکلات عملیات مناسب کشاورزی (GAP) (Good Agricultural Practices) به‌عنوان یکی از ضرورت­ها در حوزه توسعه پایدار کشاورزی با فناوری‌های دوست‌دار محیط‌ زیست برای سلامت و امنیت غذایی و پایداری سیستم تولید اشاعه یافته ‌است. هدف اصلی این پژوهش بررسی مؤلفه‌های مدیریت فرایند تولید برنج با پذیرش فناوری‌های GAPاست. جامعه آماری پژوهش 25590 نفر از شالی‌کاران شهرستان ساری می‌باشند که با نرم‌افزار G-Power، 170 نفر به‌عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه توسط متخصصان و روایی تشخیصی با شاخص میانگین واریانس استخراج‌شده (AVE) تأیید شد. پایایی پژوهش نیز با شاخص آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی انجام شد. برای بررسی مؤلفه‌های تبیین‌کننده مدیریت فرآیند تولید برنج با پذیرش فناوری‌های  GAPاز روش­ تحلیل عاملی تأییدی با نرم‌افزار Smart PLS3 استفاده گردید. نتایج نشان داد که بر اساس ضریب مسیر و واریانس استخراج‌شده از میان مؤلفه‌های تبیین‌کننده فعالیت‌های مدیریت فرایند تولید برنج با GAP، مؤلفه عملیات پس از برداشت (با ضریب مسیر 0/912) مؤثرترین عملیات است. مدیریت عملیات مناسب قبل از کاشت، مدیریت عملیات مناسب برداشت، مدیریت عملیات مناسب داشت و مدیریت عملیات مناسب کاشت به ترتیب در اولویت‌های بعدی می‌باشند. ارائه تـسهیلات بلاعوض و رایگان برای کشاورزان با درآمد کمتر در مواردی مانند آزمـون خـاک، آزمایشگاه‌های آب، به‌عنوان یک سازوکار تسهیل‌کننده در افزایش ترغیب بهره‌برداران به اقدامات پیشگیرانه مدیریت مزرعه و نیز اجرای سیستم الگوی کشت با پهنه‌بندی نواحی شالی‌کاری منطقه از نظر شرایط آب و هوایی برای برداشت زودهنگام یا دیرهنگام برنج و ترویج کشت خشکه‌کاری برنج برای مدیریت آب و انرژی پیشنهاد می‌شود. در این راستا افزایش استفاده از روش ­های ترویجی مناسب مانند مزارع نمایشی نتیجه ­ای و مدرسه مزرعه کشاورز برای مشارکت کشاورزان در به‌کارگیری عملیات مناسب کشاورزی و مدیریت تلفیقی آفات مؤثر است.