فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تلمیح را اشاره به داستان، قصه، مثل، شعر، آیه یا حدیثی، بدون تفصیل و تصریح دانسته‌اند؛ که سبب غنای معنوی و عاطفی و نیز خیال‌انگیزی و اثرگذاری سخن می‌شود. رویکرد شاعران به تلمیح، چه از نظر موضوع، چه از حیث منبع و چه ازجهت نوع پردازش و طرح آن یکسان نیست. بررسی نوع نگاه شاعران و نویسندگان به تلمیح، بویژه واکاوی گونه‌های تلمیح و شیوه‌ها و شگردهای توسعۀ معنایی و ساختاری تلمیحات در آثار آنان، نکات ارزنده‌ای را در سبک، ساختار و محتوای آثارشان روشن می‌کند. قیصر امین‌پور یکی از شاعران موفق نوغزل‌پرداز است که در تلمیحاتش -هرچند مشترکات و مشابهت‌هایی با دیگران دارد- ویژگی‌های تازه‌ای دیده می‌شود. در مقالۀ حاضر، ضمن پرداختن به تلمیحات مندرج در نوغزل‌های قیصر، با روش تحلیلی-توصیفی، شیوه‌ها و شگردهای آشنایی‌زدایی از تلمیحات و ساخت آنها نیز بررسی شده است. نتایج نشان می‌دهد که در نوغزل‌های قیصر، با اینکه به نظر می‌رسد عمدۀ تلمیحات در محور افقی متوقف مانده‌اند، امّا بسیاری از آنها در محور عمودی متحول شده و حتی در مواردی، به سطح تلمیح ساختاری رسیده‌اند. در این موارد، تلمیح در سراسر سروده یا دست کم تا چند بیت گسترش یافته است. امین‌پور بیشتر ترجیح می‌دهد با استفاده از تناسب‌های ایهام‌زا و ابهام‌آفرین، ساختی محکم و درخور بیافریند. از نظر محتوایی، تلمیحات دینی غیر ایرانی بیش از دیگر گونه‌های تلمیح، ذهن و روان او را درگیر کرده است و پس از آن، تلمیحات ادبی بسامد بیشتری دارند. در نوغزل‌های امین‌پور از گونۀ غیر ایرانیِ تلمیحات اسطوره‌ای، تاریخی و عرفانی استفاده نشده است.