فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رفتارهای مسئولانه‌ی محیط‌ زیستی افراد که به‌طور عمیقی ریشه در ارزش‌های آن‌ها دارد به‌عنوان مهم‌ترین عامل پایداری محیط‌ زیستی شناخته شده است. با این حال، از یک‌سو نظرات درباره‌ی ابعاد رفتار مسئولانه‌ی محیط‌ زیستی پراکنده است و از سوی دیگر پژوهش‌ها در ایران درباره‌ی نقش گونه‌های مختلف ارزشی در تبیین این رفتار بسیار نادر است؛ بنابراین، هدف این پژوهش در گام نخست تدوین ابزاری برای ارزیابی رفتار مسئولانه‌ی محیط‌زیستی با توجه به ابعاد آن در میان گردشگران پارک جنگلی طاق‌بستان و سپس تدوین مدلی ارزش‌بنیان برای تقویت این رفتار بود. روش نمونه‌گیری از نوع تصادفی ساده در دو سایت غربی و شرقی پارک بود (300=n). ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ای محقق ساخته و مبتنی بر سوابق پژوهشی بود که روایی و پایایی آن با استفاده از شاخص‌های ضریب پایایی ترکیبی، آلفای کرونباخ، میانگین واریانس استخراجی و میانگین واریانس تسهیم شده برای بخش‌های مختلف تأیید شد. داده‌ها در محیط نرم‌افزارهای IBM-SPSSVer22 و Smart-PLS 3.0 مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد که گونه‌های ارزشی به شکل یکسان بر رفتار مسئولانه‌ی محیط‌زیستی گردشگران اثر نمی‌گذارند و نحوه‌ی اثرگذاری آن‌ها علاوه بر تفاوت از نظر شکلی، از مسیرهای مختلف است. با این حال، گونه‌ی ارزشی توجه به ماورای خود مهم‌ترین گونه‌ی هدایت کننده‌ی رفتار مسئولانه‌ی محیط‌ زیستی گردشگران و گونه‌ی ارزشی توجه به تعالی خود مهم‌ترین گونه‌ی ارزشی بازدارنده‌‌ی آن بود. درنهایت، یافته‌های پژوهش نشان داد که متغیرهای پژوهش در مجموع 85/7 درصد از واریانس متغیر رفتار مسئولانه‌ی محیط‌ زیستی را تبیین می‌کنند. شاخص افزونگی مقدار متقابل نیز حاکی از قدرت بالای مدل ارائه شده در پیش‌بینی رفتار مسئولانه‌ی محیط‌ زیستی بود.