شاهِ شجاعِ کرمانی و متنِ پنهانِ تصوّف
نویسندگان
1 دانش آموختۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ولیعصر رفسنجان، کرمان، ایران
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ولیعصر رفسنجان، کرمان، ایران
doi
10.48308/hlit.2025.236695.1330چکیده
شاهِ شجاع کرمانی (د. 288 هـ.) از جمله پیشگامان جریان تصوّف در جهان اسلام و ایران است. مروری بر متون اصیل تصوّف نشانگر تجلیل فوقالعاده نویسندگان این متون از شخص و شخصیّت شاه کرمانی است. اما امروزه در بحثهای مربوط به تاریخ تصوّف نام او کمتر تکرار میشود. به نظر میرسد میزان اهمیّت و تأثیر شاه شجاع در فرهنگ صوفیانه اسلامی و ایرانی به مراتب بیش از آن چیزی بودهاست که منابع تصوّفپژوهی متأخّر نشان میدهند. تحقیق حاضر به دنبال پاسخ به این مسئله است که تأثیر شاه کرمانی در تصوّف از چه راههایی قابل پیگیری است. در این زمینه به 9 مورد که نشانههایی از تأثیر و اهمیّت خاصّ شاه شجاع کرمانی را نشان میدهند پرداخته شده است: 1. تجلیل فوق العاده قدمای صوفیّه از شاه کرمانی 2. یاران و مصاحبان برجستۀ او 3. شاگرد فوق العاده مؤثّر او 4. سخنانی از او که به دیگران منسوب شده 5. یادکرد او در متون ادب فارسی 6. حکایات منقول از او در ادب صوفیّه 7. همانندسازی با شخصیّت شاه کرمانی 8. زیارت مزارِ شاه کرمانی 9. شاه کرمانی به عنوان پایهگذار تصوّف در اقلیم کرمان. غالبِ موارد یاد شده نشانگر تأثیرگذاریِ ناآشکار و پوشیدۀ شاه کرمانی بر تصوّف است.