آسیبپذیری ساختاری و سازگاری موقعیتی خانوارهای کشاورز با تغییر اقلیم: واکاوی تجربی استان زنجان
نویسندگان
1 استادیار گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 دانشیار گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
doi
چکیده
وابستگی فزاینده به منابع پایه تولید موجب آسیبپذیری خانوارهای روستایی نسبت به تغییر اقلیم گردیده است. برای تسکین اثرات تغییر اقلیم و پایدارسازی معیشت روستایی، سازگاری با این پدیده ضروری است. این پژوهش پیمایشی با هدف بررسی میزان آسیبپذیری و سازگاری موقعیتی خانوارهای کشاورز استان زنجان در شرایط تغییر اقلیم و نیز شناسایی عوامل زمینهساز آسیبپذیری و سازگاری آنان انجام شده است. دادهها از طریق پرسشنامه و با بهرهگیری از روش نمونهگیری طبقهای چندمرحلهای (304=n) گردآوری شدند. بر اساس یافتههای پژوهش، خانوارهای کشاورز از نظر میزان آسیبپذیری از تغییر اقلیم به سه گروه دارای آسیبپذیری کم، متوسط و زیاد قابل تقسیم میباشند. در این میان، 87/5 درصد از خانوارها، آسیبپذیری در سطح متوسط یا شدید را تجربه نمودهاند. محدودیتهای اکولوژیک، اقتصادی و منطقهای، پارادوکس بهرهوری-آسیبپذیری، کاهش سرمایه انسانی و به مخاطره افتادن سلامت، آسیبپذیری خانوارها را تشدید نموده است. هرچند خانوارهای کشاورز، مجموعهای از راهبردهای انطباقی، مقابلهای و پیشگیرانه را بکار گرفتهاند اما بهرهگیری خانوارهای دارای آسیبپذیری زیاد از راهبردهای انطباقی و پیشگیرانه کمتر بوده است. از سوی دیگر، سازگاری موقعیتی با تغییر اقلیم از سوی بسیاری از کشاورزان مورد غفلت واقع شده اما خودکارآمدی درکشده، میزان تحصیلات، اندازه خانوار، اثربخشی سازگاری درکشده، هزینه سازگاری درکشده و احتمال تغییر اقلیم درکشده بر سازگاری با تغییر اقلیم تأثیر داشتهاند.
