پیامدهای به‏ کارگیری استراتژی‌های سازگاری کشاورزان سیستان در مقابله با خشکسالی: تاب‌آوری و زیست‌پذیری

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 استادیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران.

doi
چکیده

خشکسالی­ های اخیر نگرانی­ های گسترده­ ای را در سراسر جهان برای تولید محصولات کشاورزی و غذا ایجاد کرده است. با توجه به اینکه بخش کشاورزی بزرگ‌ترین مصرف ­کننده آب در ایران است و کشاورزان به­ عنوان مهم‌ترین افراد آسیب­ پذیر از خشکسالی محسوب می‌شوند، به ­کارگیری استراتژی­ های سازگاری با خشکسالی تاب ­آوری و زیست ­پذیری آن‌ها را دستخوش تغییر می‏ نماید. هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی تأثیر استراتژی­ های سازگاری با خشکسالی بر تاب­ آوری و زیست­ پذیری کشاورزان بود. این مطالعه در بین کشاورزان منطقه سیستان (6000=N) انجام شد. با استفاده از نمونه­ گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله ­ای، 361 کشاورز به­ عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. ابزار سنجش در این مطالعه، پرسشنامه بود که با بهره ‏گیری از نظرات متخصصان دانشگاهی و همچنین به استناد شاخص روایی سازه (AVE)، روایی شکلی و محتوایی آن در سطح مطلوب برآورد گردید. همچنین از شاخص‏ های آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی نیز برای سنجش پایایی پرسشنامه، بهره گرفته شد که در حد مطلوب بدست آمد. پردازش داده‏ ها با استفاده از نرم‏ افزارهای SPSSwin23 و AMOS22 صورت گرفت. نتایج پژوهش مشخص نمود که میانگین زیست­ پذیری کالبدی و محیط ­زیستی، واکنش و بازتوانی و بازسازی از متوسط بازه متغیرها کوچک­تر است. همچنین، یافته ­های حاصل از مدل‏ سازی معادلات ساختاری نشان داد به ترتیب 45/8 و 38/7 درصد از تغییرات زیست­ پذیری و تاب ­آوری کشاورزان با شرایط خشکسالی، وابسته به استراتژی­ های سازگاری به­ کار گرفته شده، توسط آن‌ها است.