سیاست‌های پولی و مالی و شاخص‌های رفاه در اقتصاد ایران با تأکید بر اسناد بالادستی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته علوم اقتصادی، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران..

2 استاد گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استادیار، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4 دانشیار گروه اقتصاد، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

doi
10.30507/jmsp.2025.483559.2767
چکیده

هرچند سیاست‌های پولی و مالی عمدتاً با هدف بهبود رشد و کنترل تورم به‌کار می‌روند؛ اما این سیاست‌ها می‌توانند از کانال‌های مختلفی شاخص‌های رفاهی یک جامعه را تحت تأثیر قرار دهند. برخی از این کانال‌ها عبارت‌اند از: کانال اثر نرخ تورم، اثر ثروت، اثر نرخ بهره و نیز کانال حمایت‌ها و هزینه‌های رفاهی. آنچه مسلّم است، در اقتصاد ایران اجرای موفق یا ناموفق این سیاست‌ها در درجه اول در کاهش یا افزایش سطح عمومی قیمت‌ها نمود یافته و سپس از کانال‌های یادشده متغیرهای رفاهی را متأثر می‌کند. به همین دلیل، در این مطالعه نرخ تورم به‌عنوان برآیند سیاست‌های پولی و مالی در ایران در نظر گرفته شده و روند برخی از مهم‌ترین شاخص‌های رفاهی تحت تأثیر این متغیر در دوره 1392-1402 تجزیه و تحلیل می‌شوند. درمجموع بررسی آمارها نشان می‌دهد که متغیر تورم طی یک دهه اخیر به‌شدت رشد داشته و درمقابل شاخص‌های رفاهی شامل شاخص فلاکت، سهم مستمری حمایتی از کل هزینه‌ها، قدرت خرید مستمری حمایتی، دستمزد حقیقی، نرخ فقر، عمق فقر به‌شدت تنزل داشته‌اند. همچین بررسی رابطه خطی بین تورم و ضریب جینی (به‌عنوان معیاری از توزیع متعادل‌تر درآمد) با استفاده از روش حداقل مربعات معمولی حاکی از وجود رابطه مثبت و معنی‌دار بوده که تأثیرگذاری سیاست‌های پولی و مالی از کانال تورم بر رفاه را اثبات می‌کند؛ بنابراین، با توجه به تأکید اسناد بالادستی بر ارتقاء رفاه جامعه از یک‌سو و تأثیرپذیری رفاه از سیاست‌های ناکارای پولی مالی یک دهه اخیر،  لازم است در سیاست‌‌گذاری‌های پولی و مالی مسئله رفاه در اولویت قرار گیرد.