الگوی تدوین برنامۀ عملیاتی برنامههای توسعۀ پنجسالۀ کشور
نویسندگان
1 استادیار، گروه توسعه امور بخشی و محیط زیست، مرکز پژوهش های توسعه و آینده نگری، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد برنامهریزی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر تهران، تهران، ایران
3 دکترای علوم اقتصادی، دانشکده انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
doi
10.30507/jmsp.2023.397231.2586چکیده
هدف از پژوهش حاضر ارائۀ الگوی تدوین برنامۀ عملیاتی برنامههای پنجسالۀ توسعۀ کشور است. پژوهش حاضر از لحاظ هدف، توسعهای ـ کاربردی و از لحاظ ماهیتِ داده، کیفی است. از منظر روش گردآوری دادهها و اطلاعات نیز، اسنادی (ادبیات و تجربیات) و میدانی (مصاحبۀ گروهی نیمهساختاریافته) است. تجزیهوتحلیل دادهها به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است؛ البته در بخشی از پژوهش، از شیوۀ فراتحلیل، بهعنوان یکی از شیوههای فرامطالعه، بهره گرفته شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد ارکان کلیدیِ برنامۀ عملیاتی شامل اهداف عملیاتی، طرحها، اهداف کمّی، پروژهها و فعالیتها، و عملیاتیسازی طرحهاست. افزون بر آن، در برنامۀ عملیاتی، سه رکنِ «ارتباط برنامه و بودجه، پایش و ارزیابی، و اصلاح و بازنگری» نیز بهعنوان عناصر تکمیلی این فرایند مد نظر بوده تا برنامۀ عملیاتی بهمثابۀ یک زنجیره با حلقههای متوالی و در هماهنگی و ارتباط کامل با بودجهریزی و نظارت و بازنگری باشد. با مشخص شدن اهداف راهبردی، برنامۀ راهبردی به برنامۀ عملیاتی قابلیت ترجمه مییابد و عینیت پیدا میکند. تعریف اهداف عملیاتی، بهمنزلۀ نخستین گام تدوین برنامۀ عملیاتی، لنگرگاهی است که ارتفاع برنامهریزی راهبردی را کاهش میدهد و سیاستگذاری را به زمینه و بستر برنامهریزی نزدیکتر میکند. پس از تبیین اهداف عملیاتی، سایر ارکان قرار میگیرند که بین آنها روابط چرخشی و رفتوبرگشتی برقرار است.
