بازشناسی اصول عقلانیت اکولوژیک در سازه‌های آبی کهن شهرهای کویری (مطالعه موردی: قنات وقف‌آباد یزد)

نویسندگان

1 دانشکده محیط‌ زیست، پردیس دانشکده‌های فنی، دانشگاه تهران

2 دانشکده محیط‌ زیست، پردیس دانشکده‌های فنی، دانشگاه تهران

3 دانشکده محیط‌ زیست، پردیس دانشکده‌های فنی، دانشگاه تهران

4 دانشکده محیط‌ زیست، پردیس دانشکده‌های فنی، دانشگاه تهران

5 دانشکده محیط‌ زیست، پردیس دانشکده‌های فنی، دانشگاه تهران

doi
10.22054/qjik.2020.53633.1219
چکیده

امروزه سیمای سرزمین بسیاری از شهرهای کهن کویری با دارا بودن بسترهای طبیعی و الگوهای یکپارچه حاصل از کنش‌های انسانی و محیط‌های طبیعی در قالب سکونتگاه‌، رو به زوال گرائیده است. رنگ باختن بن‌مایه‌های پایداری و تاب‌آوری، بر لزوم بازشناسی و کاربست مفاهیم حاکم بر ساختار و عملکرد شبکه‌های اکولوژیک و الگوهای حاصل از تعاملات سیستم‌های اجتماعی-اکولوژیک که بازتابی از اصول عقلانیت اکولوژیک در فرایند برنامه‌ریزی شهری بوده است، تأکید دارد. در مطالعه تطبیقی- استنتاجی حاضر، با استفاده از روش اسنادی و مطالعه منابع مکتوب، ضمن تحلیـل محتـوایی ادبیـات موضوع، به تبیین عقلانیت اکولوژیک و استنتاج اصول عقلانیت اکولوژیک پرداخته شده است. بر اساس مطالعات میدانی، و استنتاج معیارهای ساختاری، عملکردی و مدیریتی حاکم بر سازه‌های آبی شهر یزد، مصادیق اصول عقلانیت اکولوژیک در سازه‌های آبی کهن در سه مقیاس کلان، میانی و خرد در سیمای سرزمین شهر یزد مورد واکاوی قرار گرفته است. یافته‌ها حاکی از آن است که معیارهای ساختاری، عملکردی و مدیریتی سازه‌های آبی تاریخی با اصول عقلانیت اکولوژیک منطبق است. عقلانیت اکولوژیک با ایجاد ترکیب‌بندی، آرایش فضایی، ارتباط و تنوع عملکردی لکه‌ها و کریدورهای اختلاطی در شبکه سازه‌های آبی شهر کویری یزد، زمینه‌ای را برای ایجاد شبکه‌های اکولوژیک و پایداری سیماهای سرزمین شهری ایجاد نموده است.