فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امروزه با آشکار شدن اثرات منفی تغییرات‌ اقلیمی در سطح جهان، توجه ویژه­ای به جنگل­های دست­کاشت بیابانی، به عنوان یک منبع و ظرفیت بالقوه ناشناخته برای ترسیب کربن از سوی دانشمندان صورت گرفته است. تحقیق حاضر با این هدف در منطقه سه‌قلعه – سرایان در استان خراسان جنوبی انجام گرفت. در گام نخست روند احیاء و توسعه جنگل­های دست­کاشت منطقه  مورد مطالعه با تصاویر سنجش از دوری ماهواره لندست 5 و 8 با وضوح 30 متر در بازه زمانی 1369 تا 1402 با استفاده از شاخص اصلاح شده پوشش‌گیاهی تعدیل‌شده با خاک MSAVI بررسی گردید. در ادامه جهت ارزیابی میدانی، تیپ­های پوشش‌گیاهی و منطقه معرف هر یک مشخص و تعداد 5 ترانسکت 300 متری به شکل تصادفی – سیستماتیک مستقر شده و با اندازه­گیری 5 پلات 4 مترمربعی در طول هر ترانسکت، میزان تراکم محاسبه گردید. از آنجا که تنها گونه غالب محدوده مورد مطالعه سیاه‌تاغ بود، برای تعیین دقیق وزن زی­توده تعداد سه پایه در هر تیپ، در اندازه­های مختلف کف­بر ­شده و اندام هوایی و زیرزمینی کاملا برداشت و توزین گردید. برای تعیین کربن خاک به روش والکی و بلاک، در هر تیپ،‌ پنج نمونه خاک سطحی از عمق 15-5 سانتی­متر برداشت شد. در نهایت اندازه­گیری میزان کربن گیاه به روش احتراق انجام گرفت. نتایج بررسی تغییرات مکانی و زمانی شاخص MSAVI نشان داد که مقدار آن از 057/0 در سال 1369 به 22/0 در سال 1402 افزایش یافته و این افزایش از شمال و شمال‌غرب به سمت شرق و جنوب‌شرق محدوده بوده است. میانگین تعداد پایه درختچه تاغ در تیپ­های مختلف، 308 پایه در هکتار و میزان کل ترسیب کربن جنگل‌های دست­کاشت منطقه سه­قلعه معادل 5/1063838 تن برآورد گردید که این مقدار برای هر هکتار و کل محدود موردمطالعه در بخش گیاه به‌ترتیب 75/106 کیلوگرم و 11346 تن و در بخش خاک به‌ترتیب 7/1349 کیلوگرم و 5/1052492 تن بدست آمد. به‌طور کلی آنچه از ظرفیت مناطق خشک و بیابانی جهت ترسیب کربن مطرح است به سبب وسعت این اراضی است چرا که به شکل طبیعی مقدار کربن آلی خاک مناطق خشک کم است. با این‌حال جنگل­های دست­کاشت مناطق بیابانی نقش شگرفی در ترسیب کربن آلی ایفا می­کنند.