تحلیل تغییرات پوششگیاهی و تنوع گونهای در بومسازگان نیمه استپی گرم ایران (مطالعه موردی: منطقه بردمار استان خوزستان)
نویسندگان
1 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران.
2 دانشیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران.
3 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران.
4 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات مرتع، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.
5 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم آباد، ایران.
6 استادیار بازنشسته، بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران.
7 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران.
doi
10.29252/aridbiom.2026.3987چکیده
مراتع بهعنوان ذخیرهگاههای مهم تنوع زیستی، نقش حیاتی در تعادل بومسازگانهای خشک و نیمهخشک ایفا میکنند. این پژوهش با هدف تحلیل روند تغییرات پوششگیاهی و تنوع گونهای در مراتع نیمهاستپی گرم منطقه بردمار استان خوزستان و بررسی ارتباط آن با نوسانات بارندگی طی یک دورة هفتساله (۱۴۰۳-۱۳۹۷) انجام شد. نمونهبرداری میدانی با استفاده از روش تصادفی-سیستماتیک و با استقرار چهار ترانسکت ثابت و ۴۰ پلات یک مترمربعی انجام پذیرفت. در طول این دوره، پارامترهای درصد تاج پوشش، تراکم و زیتودة هوایی گیاهان اندازهگیری و شاخصهای غنا و تنوع گونهای شامل شاخصهای سیمپسون و شانون-وینر محاسبه گردید. فلور منطقه مورد مطالعه شامل ۱۱۳ گونه از ۳۱ تیره است که کاسنی (۲۸ گونه)، چتریان (۸ گونه) و نعناعیان (۳ گونه) غنیترین تیرهها هستند. گیاهان یکساله با ۷۲ گونه (۶۴%) شکل زیستی غالب هستند و پس از آن همیکریپتوفیتها (۱۹%) و کامافیتها (۸%) قرار دارند. نتایج بهدست آمده نوسانات قابل توجهی را در پارامترهای پوششگیاهی نشان داد، بهطوری که درصد تاج پوشش از 80/18 درصد در سال ۱۳۹۷ به 10/37 درصد در سال ۱۴۰۲ رسید و تولید علوفه نیز از 59/140 تا 49/400 کیلوگرم ماده خشک در هکتار در نوسان بود. دادهها نشان داد که اوج کمّیت و کیفیت پوششگیاهی در سالهای پرباران ۱۳۹۸ و ۱۴۰۲ با میزان بارندگی 75/312 و 65/320 میلیمتر بهدست آمد. همسو با این مشاهدات، مقادیر شاخص شانون از 76/0 در سال ۱۳۹۷ به 05/1 در سال ۱۴۰۰ افزایش یافت و شاخص سیمپسون نیز در سالهای پرباران مقادیر بالاتری (57/0 تا 60/0) را ثبت کرد که حاکی از تأثیر مثبت بارش بر غنا و یکنواختی گونههاست. بهطورکلی، یافتههای این تحقیق بهوضوح گویای وابستگی شدید ساختار و عملکرد پوششگیاهی مراتع نیمهاستپی گرم به نوسانات بارندگی است و تأکید میکند که بارش سالانه بهعنوان اصلیترین عامل محیطی، پویایی و تنوع این اکوسیستمهای حساس را کنترل میکند.
