فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عجایب‌نامه‌ها، دایر‌ة‌المعارف‌گونه‌ای هستند متأثّر از جغرافیا و طبیعیات دنیای قدیم، که فرهنگ و باورهای عامه را، که در قالب داستان‌ها و افسانه‌ها آمده، بازتاب می‌دهند. با تطّور این سنّت نوشتاری در زمان فارسی تا قرن پنجم هجری، همچنان که بخشی از آن مأخوذ از داستان‌ها بود، خود به منبعی برای داستان‌گزاران تبدیل شد که با تکیه بر وجه خیال‌آمیزی، شگفتی و کنجکاوی مخاطب را برمی‌انگیخت و هم او را سرگرم می‌کرد. داراب‌نامۀ طرسوسی از جمله متون داستانی قرن ششم هجری است که داستان‌هایی از عجایب‌ دارد؛ داستان‌هایی که گاه نشان آنها را در عجایب‌‌نگاشته‌های کهن نیز می‌یابیم. این داستان‌ها/عناصرِ شگفت‌انگیز گسترۀ وسیعی را در برمی‌گیرند که شامل عجایب رُستنی‌ها، اشیاء، فرهنگ و آیین، غول‌پیکران، مکان‌ها و جانوران می‌شود. پژوهش حاضر با تمرکز بر «عجایب‌نگاری»‌های طرسوسی، به نشان دادن تأثیرپذیری او در این حوزه، از عجایب‌نامه‌های هم‌روزگار یا متقدّم می‌پردازد و پیش از آنکه به دنبال مأخذیابی داستان‌های عجیب داراب‌نامه باشد، نشان می‌دهد که آنها به‌تمامی ساختۀ داستان‌گزار نبوده و از سنّت نوشتاری‌ای با نام عجایب‌‌نگاری (که ریشه در روایات شفاهی دارد) سرچشمه می‌گیرند. با توجّه به اینکه بعضی از موارد مذکور پیشتر در شاهنامه (بخش اسکندر) و نیز گرشاسب‌نامه (به عنوان منظومه‌ای حماسی با حضور پررنگ عجایب) ذکر شده‌اند و  تأثیرپذیری احتمالی طرسوسی از آنها، موارد همسان یا نزدیک در این متون نیز ذکر شد.