طراحی کاشت سازگار با تغییر‌اقلیم در مناطق خشک: رهیافتی نظام‌مند برای توسعه زیرساخت‌های سبز در حاشیه رودخانه کارون

نویسندگان

1 گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر

2 مهندسی طراحی محیط زیست، دانشگاه تهران

3 دانشگاه تهران

doi
10.29252/aridbiom.2025.21741.2016
چکیده

مطالعه حاضر، چارچوبی سیستماتیک برای طراحی منظر انعطاف‌پذیر در برابر تغییر‌اقلیم و با تمرکز بر انتخاب گونه‌های گیاهی مناسب ارائه می‌کند. در این چارچوب مجموعه‌ای از معیارهای اکولوژیکی، اجتماعی و اقتصادی با در نظر گرفتن شرایط محیطی و اقتصادی - اجتماعی انتخاب شد و در ادامه با استفاده از روش تحلیل سلسله ‌مراتبی و روش تاپسیس، ترکیب کاشت تطبیقی جهت بهبود تنوع زیستی و مدیریت منابع آب به‌دست آمد. جهت استفاده عملی از این چارچوب، حاشیه رودخانه کارون در شهر اهواز به ‌عنوان مطالعه موردی انتخاب شد. نتایج نشان‌دهنده اثربخشی رویکرد ترکیبی در انتخاب گونه‌های گیاهی است که می‌توانند علاوه بر تحقق اهداف اجتماعی و اقتصادی، در برابر اثرات نامطلوب تغییرات آب‌وهوایی تاب‌آور باشند. باتوجه ‌به نتایج به‌‌دست‌آمده به‌‌طور کلی دسته شاخص­های اکولوژیکی مربوط به پدیده خشکسالی و گرمای شدید هوا با میزان 661/0 دارای بیشترین وزن نسبت به سایر پدیده­های اقلیمی در منطقه مورد مطالعه بوده و زیرشاخص­های مقاوم به کم‌آبی در پدیده خشکسالی و گرمای شدید هوا به میزان 24/0، انعطاف­پذیری شاخه و برگ­ها در پدیده طوفان و گردوغبار به میزان 648/0 و مقاومت به شرایط غرقابی در پدیده سیلاب به میزان 354/0 دارای بیشترین تأثیر در انتخاب گونه ­های گیاهی هستند. بر این ‌اساس بیشترین امتیاز و رتبه 1 براساس شاخص تاپسیس به گونه ­های Ziziphus spina-christi، Capparis spinosa، Potamogeton nodosu و Aeluropu littoraliss و کمترین امتیاز به گونه ­های Morus nigra، Bougainvillea glabra، Potamogeton nodosus و Reseda alba تعلق دارد. چارچوب پیشنهادی این تحقیق رویکردی سیستماتیک و انعطاف‌پذیر برای مهندسان محیط‌زیست، طراحان منظر و برنامه‌ریزان محیط فراهم می‌کند تا در مواجهه با عدم قطعیت‌های تغییرات آب‌وهوا، تصمیم‌های آگاهانه‌تری اتخاذ نمایند.