معرفی جمعیت‌های برتر گونه‌های بوته‌ای به‌منظور احیاء مراتع خشک و نیمه خشک (مطالعه موردی: استان خراسان رضوی)

نویسندگان

1 بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

2 بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

3 مرکز آموزش و تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

doi
10.29252/aridbiom.2025.22067.2024
چکیده

سطح قابل توجهی از مراتع کشور در اثر عوامل مختلف از جمله بهره‌برداری‌های بی‌رویه، تغییرات اقلیمی و دیگر عوامل، تخریب یافته و بخش مهمی از گیاهان مرتعی در معرض خطر قرار گرفته و یا جمعیت آنها به شدت کاهش یافته است. برای ایجاد پایداری در این گونه مراتع، اصلاح و احیاء آنها از طریق انتخاب گونه‌های مناسب و یافتن بهترین شیوه‌های کشت و استقرار از اولویت ویژه‌ای برخوردار است. بدین منظور، جمعیت‌های مهم‌ترین بوته‌ای‌های علوفه‌ای چندساله شامل: پنج گونه گیاه بوته‌ای مرتعی و علوفه‌ای شامل عجوه (subaphyllus Halothamnus)، گون درختچه‌ای (Astragalus squarrosus)، سنبله‌ای سه رگه‌ای (trinervis Stachys)، سلمکی ساقه سفید (Atriplex leucoclada) و برگ نقره‌ای (Eurotia ceratoides) انتخاب و بذر آنها از مناطق مختلف مراتع استان خراسان‌رضوی در مرحله بذردهی جمع‌آوری گردید. در گام بعدی، به‌منظور بررسی و مطالعه برخی از صفات مهم گیاهی از قبیل: میزان عملکرد علوفه، میزان درصد پوشش بوته‌ای‌ها، میزان درصد استقرار و قدرت و شادابی بوته‌ها، آزمایشی با طرح بلوک‌های کاملاٌ تصادفی در سه تکرار، طی پنج سال و در شرایط مزرعه (ایستگاه آبخوان‌داری کاشمر) به مرحله اجرا درآمد و از صفات موردنظر یادداشت‌ برداری صورت گرفت. پس از یادداشت برداری از پارامترهای ذکر شده، تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SAS و مقایسه میانگین‌ها با آزمون دانکن صورت پذیرفت. نتایج پژوهش حاضر نشان‌داد که از بین جمعیت‌های مورد‌مطالعه، گونه‌های عجوه با درصد استقرار 4/16 و سلمکی ساقه سفید3/13 درصد، برتر از بقیه جمعیت‌ها بودند. در مجموع از میان تمام گونه‌های مورد بررسی، گونه عجوه، سازگاری بهتری را در محیط کشت نشان داد. لذا گونه مناسبی جهت احیاء مراتع استان خراسان‌رضوی و سایر مناطق با شرایط اکولوژیکی مشابه به‌نظر می‌رسد.