تغییرات زمانی و مکانی مانگروهای گواتر و نایبند و برآورد شدت فعالیت‌های صیادی مؤثر بر این زیستگاه‌ها در خلیج فارس و دریای عمان

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دانشکده علوم و فناوری نانو و زیستی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران

2 گروه محیط زیست، پژوهشکده خلیج فارس، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران

3 دانش‌آموخته دانشکده علوم و فناوری نانو و زیستی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران

4 گروه محیط زیست، پژوهشکده خلیج فارس، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران

5 گروه علوم جنگل، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

doi
10.29252/aridbiom.2024.20817.1970
چکیده

اکوسیستم‌های مانگروها دارای خدمات اکوسیستمی فراوان هستند و نقش بسزایی در پایداری اکوسیستم ساحلی ایفا می‌کنند. بنابراین، هدف از این تحقیق، بررسی روند تغییرات زمانی و مکانی عرصه رویشگاهی مانگروهای پارک ملی دریایی نایبند و منطقه حفاظت‌شده باهوکلات و همچنین تعیین شدت فعالیت‌های صیادی به‌عنوان تهدیدات انسانی پیش روی این مانگرو است. به‌منظور بررسی روند تغییرات زمانی و مکانی مانگروها در رویشگاه‌های مورد مطالعه، چهار شاخص گیاهی NDVI، SAVI، LAI و RVI محاسبه و تغییرات آنها در بازه سال‌های 1990 تا 2019 بررسی شد. برای تعیین شدت فعالیت‌های صیادی، پس از تهیه نقشه گستره رویشگاه‌های مانگرو، 189 و 391 سلول شبکه با ابعاد 4×4 کیلومتر در سطح آب‌های ناحیه کرانه دربرگیرنده مانگروهای خلیج نایبند و گواتر ترسیم و داده‌های مربوط به موقعیت جغرافیایی و تعداد شناورهای موجود در بنادر صیادی استان بوشهر و سیستان و بلوچستان تهیه شد. نتایج حاصل از این بررسی، افزایش مساحت را در همه مانگروهای مورد مطالعه در حدفاصل سال‌های 1990 تا 2019 نشان داد. این افزایش به‌طور متوسط در خلیج نایبند، رویشگاه بیدخون از 96/32 تا 93/123 هکتار مشاهده شد و همچنین در خلیج گواتر از 76/275 تا 72/396 هکتار بوده است. برداشت از سرشاخه‌ها توسط جامعه محلی، ورود آلودگی‌های صنایع نفت و گاز، گردشگری و ورود زباله‌های تجزیه‌ناپذیر به‌دلیل نزدیکی این رویشگاه به مناطق مسکونی از جمله مهم‌ترین دلایل کاهش مانگروهای این منطقه در بازه 2000 تا 2010 است. در خلیج گواتر نیز آبزی‌پروری به‌عنوان عامل اصلی در تغییر هیدرولوژیک منطقه و کاهش این جنگل‌ها بعد از سال 2015 تاکنون بوده است. افزایش دما و افزایش سطح آب دریا به‌عنوان مهم‌ترین عوامل در افزایش استقرار و عرصه رویشگاهی مانگروهای مورد مطالعه است. همچنین نتایج نشان داد که با توجه به وضعیت فعلی رویشگاه‌های مانگرو، پراکنش جغرافیایی بنادر و تعداد شناور و قایق‌های صیادی موجود در این بنادر، مانگروهای رویشگاه گواتر نسبت به رویشگاه نایبند در معرض شدت فعالیت صیادی بالاتری قرار دارند.