تأثیر تنش خشکی بر نیاز آبی و ضریب گیاهی نهال‌های‌ کاج تهران (.Pinus eldarica Medw) در سنین مختلف

نویسندگان

1 دانشیار، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

2 استادیار، گروه احیا و مناطق خشک و بیابانی، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران

3 دانشجوی فقید دکترای علوم زیستی جنگل، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران

4 دکترای علوم جنگل، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران

5 دانشیار، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران.

doi
10.29252/aridbiom.2024.20945.1977
چکیده

یکی از محدودیت‌های اساسی در مناطق خشک، تخصیص منابع آبی برای توسعة بوستان‌های جنگلی و غیرجنگلی، جنگلکاری‌ها و کمربند‌های سبز است. هدف از این مطالعه، بررسی تأثیر تنش خشکی بر نیاز آبی گونة کاج تهران در سنین مختلف رویشی بوده است. این مطالعه به صورت طرح فاکتوریل با فاکتورهای سن و تنش خشکی در پایه کاملاً تصادفی و در 10 تکرار انجام شد. سن گونة گیاهی در سه سطح گونه‌های یک، سه و پنج ساله و فاکتور تنش خشکی در سه سطح تنش ملایم (حد رطوبتی 3/0)، متوسط (حد رطوبتی 5/0) و زیاد (حد رطوبتی 7/0) ‌بود که در مجموع 9 تیمار و با در نظر گرفتن تعداد 10 تکرار جمعاً 90 میکرولایسیمتر حاصل گردید. نتایج نشان داد بیشترین مقدار تبخیر تعرق مرجع از اردیبهشت تا مهر اتفاق افتاد که معمولاً در ماه تیر به بیشترین میزان می‌رسد. نمودار تبخیر-تعرق برای گونه کاج تهران در سنین یک، سه و پنج سالگی در سال 1400 و در تنش‌های خشکی  3/0، 5/0 و 7/0 در ماه‌های اردیبهشت تا مهر دارای بیشترین مقدار می‌باشد در حالی‌که در ماه‌ آبان دارای کمترین مقدار است. نمودار تبخیر-تعرق در نهال‌های یک، سه و پنج ساله کاج تهران در سال 1401 و در تنش‌های خشکی 3/0، 5/0 و 7/0 در ماه‌های خرداد تا مهر دارای بیشترین مقدار می‌باشد درحالی‌که در ماه‌های فروردین و آبان دارای کمترین مقدار است. مقدار تجمعی رطوبت مصرف شده در سنین یک، سه و پنج در تنش‌های‌ خشکی مورد مطالعه برای سال‌های 1400 و 1401 نشان می‌دهد مقدار مصرف آب در تنش‌ خشکی 7/0 بیشتر از تنش‌های 5/0 و 3/0 است. ضریب گیاهی نهال‌های یک، سه و پنج ساله کاج تهران در سال‌های 1400 و 1401؛ در تنش‌های خشکی 3/0، 5/0 و 7/0 از خرداد تا مهر در سطح احتمال 01/0 دارای بیشترین مقدار می‌باشد درحالی‌که در ماه‌‌های فروردین و آبان دارای کمترین مقدار است. مقایسه میانگین مقدار تبخیر تعرق پتانسیل در نهال‌های کاج تهران مورد بررسی در تنش‌های مختلف نشان‌دهنده معنی‌داربودن میانگین آنها به احتمال 01/0 در گروه‌های مختلف و طی سال‌های 1400 و 1401 نشان‌دهنده معنی‌دار بودن میانگین آنها به احتمال 01/0 است. بر اساس نتایج به‌دست آمده تأثیر تنش خشکی گونه‌ کاج تهران در سنین و مراحل مختلف رویشی طی مدت مورد مطالعه حایز اهمیت بوده و بر نیاز آبی و ضریب گیاهی مؤثر است. به‌طور میانگین در ماه‌های خرداد و تیر بیشترین میزان آب را نیاز دارد که مقدار آن برای سال‌های 1400 و 1401 به‌ترتیب برابر با 89 و 3/59 میلی‌متر است.