بررسی روند تغییرات بارش، سطح ایستابی و دبی رودخانه‌ها در دشت مشهد-چناران

نویسندگان

1 استادیار بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران

2 استادیار بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران

3 استادیار بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران

4 استادیار گروه پژوهشی هیدرولوژی و توسعه منابع آب، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

doi
10.29252/aridbiom.2023.20645.1956
چکیده

داده‌های هیدرواقلیمی بر اساس تغییرات اقلیمی و دخالت‌های بشر، باگذشت زمان دارای نوسانات کاهشی یا افزایشی می‌باشند. بررسی هم‌زمان، جهت و شدت تغییرات بارش، دبی رودخانه و سطح ایستابی، اطلاعات مفیدی برای برنامه‌ریزی در مدیریت منابع آب حوضه در اختیار محققان و کارشناسان قرار می‌دهد. در این راستا تحقیق حاضر به‌منظور تحلیل وجود روند با استفاده از آزمون من-کندال، در داده‌های بارش، دبی رودخانه و تراز ایستابی در حوضه مشهد-چناران، طرح‌ریزی شده است. نتایج تحقیق نشان داد که در داده‌های بارش روند معنی‌داری در مقیاس سالانه مشاهده نمی‌شود. با این حال در فصل زمستان روند کاهشی و معنی‌دار در ایستگاه‌های مورد بررسی مشاهده می‌شود. روند کاهشی و معنی‌دار در داده‌های سالانه دبی جریان و تراز ایستابی مشاهده شده است. نتایج تحقیق حاضر دلالت بر آن داشت که روند کاهشی در داده‌های دبی بیشتر از داده‌های بارش است،  روند کاهشی در سری تراز آب زیرزمینی بیشتر از رواناب سطحی می‌باشد. در آخر، جریان زیست محیطی با استفاده از روش تسمن برای منطقه مورد مطالعه تعیین شد. نتایج دلالت بر آن داشت که تقریباً در تمامی ایستگاه‌ها شرایط بحرانی جریان (کمتربودن جریان نسبت به جریان محیط زیستی) مشاهده شده است. به‌گونه‌ای‌که با کاهش ارتفاع ایستگاه و هم‌چنین با افزایش مساحت حوضه بالادست ایستگاه، بر میزان شرایط بحرانی افزوده می‌شود.