تحلیل مکانی رهاسازی اراضی کشاورزی در منطقة حفاظت شدة کویر با رویکرد مدیریت اکوسیستم و پیش بینی آن در سال های آینده

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری برنامه ریزی محیط زیست، گروه برنامه ریزی، مدیریت و آموزش محیط زیست، پردیس بین المللی کیش، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استاد ژئومورفولوژی، گروه برنامه ریزی، مدیریت و آموزش محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استادیار محیط زیست، گروه برنامه ریزی، مدیریت و آموزش محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.29252/aridbiom.2023.19071.1904
چکیده

این مطالعه با هدف بررسی گسترش اراضی کشاورزی در بخشی از منطقة حفاظت­ شدة کویر انجام شد. برای دستیابی به این رهیافت، ابتدا محدودة مورد مطالعه به مساحت 33933 هکتار در ناحیة شمالی منطقه که اراضی کشاورزی فقط در این بخش گسترش یافته­ اند، انتخاب گردید. نقشه­ های کاربری اراضی در سال ­های 1986، 1994، 2002، 2013 و 2020 میلادی با استفاده از تصاویر سنجنده­ های TM و OLI لندست و الگوریتم SVM با کدنویسی در گوگل­ ارث انجین تهیه شد. با مدل LCM تغییرات کاربری ­ها محاسبه شد. با مدل CA Markov نقشه کاربری اراضی برای سال 2054 میلادی پیش ­بینی شد. سرانجام با متریک­ های سیمای سرزمین، تغییرات زیستگاه ­ها ارزیابی گردید. نتایج نشان داد که ضریب صحت ­سنجی تکنیک SVM در تولید نقشه کاربری اراضی بیشتر از 98/0 بود. کاربری­ ها به سه کلاس اراضی کشاورزی، بوته­ زارهای بیابانی و مراتع درختچه ­ای تقسیم شد. مساحت اراضی کشاورزی از 5/434 هکتار در سال 1986 به 4243 هکتار در سال 2020 رسید که حدود 3809 هکتار افزایش یافته که حدود 3067 هکتار آن مربوط به تبدیل بوته­ زارها به کشاورزی و 822 هکتار مربوط به تبدیل مراتع درختچه ­ای به کشاورزی بوده است. اراضی کشاورزی به­ سمت مرکز ناحیه و در امتداد رودخانة گلو گسترش یافته است. بیشترین تغییرات و افزایش سطح زراعی مربوط به دورة 2002 تا 2013 (2104 هکتار) بوده است. نتایج پیش ­بینی برای سال 2054 نیز بیان­گر این است که اراضی کشاورزی در امتداد رودخانة گلو به سمت پایین ­دست گسترش خواهد یافت و نسبت به سال 2020 حدود 2787 هکتار اراضی زراعی رشد خواهد یافت که حدود 2010 هکتار آن مربوط به تبدیل بوته­ زار به کشاورزی و 725 هکتار آن مربوط به تبدیل مراتع درختچه ­ای به کشاورزی خواهد بود. تعداد و نمایة وزن­ دار شده شکل لکه­ های بوته­ زار و مراتع درختچه ­ای افزایش می­ یابد، میانگین مساحت، پیوستگی و اندازه ­ی لکه ­ها کاهش می­ یابد که بیان­گر تخریب و تجزیة زیستگاه ­های طبیعی در منطقه است.