ملاحظات انتقادی بر دیدگاه پوکینگ‌هورن؛ نابسندگی قواعد فیزیک نامتعین‌ها برای تبیین عاملیت الهی

نویسندگان

1 گروه فلسفه دین، دانشکده الهیات، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

2 گروه فلسفه دین، دانشکده الهیات، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

doi
10.58209/jpt.1.3.213
چکیده

عاملیت الهی در فلسفه دین، به این مسأله می‌پردازد که خداوند فاعلیت خود را در جهان انسان و در جهان اجسام چگونه اعمال می‌کند. پوکینگ‌هورن برای پاسخ به این پرسش، روش خاص خود را دارد. رویکرد الهیاتی پوکینگ‌هورن، تلفیقی از الهیات کلاسیک از یک طرف و الهیات پویشی و الهیات گشوده از طرف دیگر است. او از طرفی معتقد است که خدای الهیات کلاسیک، بیش از اندازه دور از دسترس است و از طرف دیگر نگاه متافیزیکی و الهیات تفکر پویشی را هم نقد می‌کند. فیزیک جدید با موقعیت‌های نامتعینش که بر اساس نسبیت انیشتین، نظریه کوانتوم و نظریه آشوب تعریف می‌شود، نقطه ثقل نظریه پوکینگ‌هورن برای تبیین سازوکار عاملیت خداوند است. جهت‌گیری خاص در قبال مسأله تکامل، وحدت دوجنبه‌ای و تشبیه رابطه خدا با جهان به رابطه ذهن با بدن، از دیگر مواردی است که در نظریه‌پردازی پوکینگ‌هورن درباره عاملیت خداوند در جهان مطرح شده است.