فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در این پژوهش به مقایسة کارآیی دو روش فازی و شاخص ترکیبی بیابان‌زایی در شهرستان تربت‌حیدریه استان خراسان‌رضوی در تعیین بیابان‌زایی پرداخته شده است. در این راستا، شاخص‌ ارتقاءیافتة پوشش گیاهی، شاخص وضعیت پوشش گیاهی، شاخص شوری، شاخص ترکیبی خشکسالی، شاخص وضعیت دمایی برای سال‌های 2000 و 2020 میلادی استفاده‌شده است. اطلاعات این شاخص‌ها با دو روش بیشینه-کمینه و روش فازی هنجارسازی شده و با روش سلسله‌ مراتبی (AHP) وزن متناسبی به آنها اختصاص داده شد. سرانجام با روش ترکیب وزنی و شاخص تلفیقی بیابان‌زایی نقشة شدت بیابان‌زایی در منطقه تعیین شد. نتایج نشان داد که در روش فازی 45 درصد (1676 کیلومترمربع) از منطقه دچار بیابان‌زایی شدید و خیلی شدید است ولی درعین‌حال، عمده سطح منطقه یعنی 55 درصد (2048 کیلومترمربع) شدت خفیف و متوسط داشته‌اند. در مقام مقایسه، در شاخص تلفیقی بیابان‌زایی هیچ سطحی از منطقه در کلاس خیلی شدید قرار ندارد ولی درعین‌حال، کلاس شدید 67 درصد (2496 کیلومترمربع از منطقه را پوشش داده است. بر این ‌اساس، اگرچه دو روش فازی و شاخص تلفیقی بیابان‌زایی عمدة منطقه را در خطر بیابان‌زایی طبقه‌بندی کرده‌اند، اما این طبقه‌بندی در روش فازی به‌شدت سخت‌گیرانه‌تر از شاخص تلفیقی بیابان‌زایی بوده است. درعین‌حال، شاخص تلفیقی بیابان‌زایی نیز تمایل به بیش‌تخمینی شرایط بیابان‌زایی دارد. مقایسه صورت‌گرفته بین داده‌های میدانی اندازه‌گیری شده و مقادیر مشابه در نقشه‌های به‌دست‌آمده نشان از تطابق بیشتر شاخص تلفیقی بیابان‌زایی (شاخص کاپا 73/0) در برابر روش فازی (شاخص کاپا 54/0) بوده است. بنابراین می‌توان گفت که شاخص تلفیقی بیابان‌زایی اگرچه کارایی بالاتری داشته ولی هم‌زمان دچار بیش‌تخمینی بیابان‌زایی در منطقه شده است. این روش برای ارزیابی بیابان‌زایی در منطقه در برابر روش فازی پیشنهاد می‌گردد. نتایج این تحقیق برای مدیران اراضی در زمینة ارزیابی روند بیابان‌زایی و برنامه‌ریزی برای مقابله با این پدیده مفید خواهد بود.