شناخت مناطق مناسب عملیات بیابان زدایی، پیش نیاز موفقیت طرح های کنترل فرسایش بادی

نویسندگان

1 استادیار، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

2 استادیار، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران

doi
10.29252/aridbiom.2023.19137.1905
چکیده

فرسایش بادی به عنوان عامل اصلی فرسایش خاک در مناطق خشک و بیابانی با انتقال ذرات میکروسکوپی به داخل جو باعث آلودگی هوا و محیط زیست می ­شود. طوفان ­های حاصل از تندبادهای با سرعت بیش از آستانة فرسایش بادی، ذرات خاک با اندازه ­های مختلف را از بستر خود جدا کرده و به صورت جهش، خزش و یا تعلیق به حرکت درآورده و به نقاط دوردست حمل می­ کند. بروز این پدیده در مناطق برداشت، ایجاد فرسایش خاک و در نقاط دیگر متناسب با قدرت و سرعت باد سبب انباشت، یا ترسیب ذرات می­ گردد. نوع برنامه ­ریزی و شیوه ­های کنترل فرسایش بادی در هر یک از مراحل برداشت، حمل و رسوب با هم متفاوت است و در صورت عدم­ شناخت کافی از عرصه تحت فرسایش بادی نمی‌توان برنامه‌ریزی مناسبی ارائه داد. در این تحقیق، با استفاده از مطالعات میدانی، بررسی تصاویر ماهواره­ای و تفسیر بصری، مناطق فرسایش که شامل حمل و رسوب و برداشت است شناسایی شد. همچنین با انتخاب دو منطقه (دشت سگزی و فساران) در نقاط برداشت و حمل، دوام و ماندگاری مالچ سنگریزه به مدت سه سال بررسی گردید. صرف وقت در پیداکردن بهترین محل در اجرای پروژه‌های بیابان‌زدایی مهم‌ترین مرحله در کاهش هزینه‌های انسانی و مالی و کنترل گرد و غبار است. برآورد میزان بادبردگی و نقاط برداشت با اندازه ­گیری شاخص‌های چوبی انجام گرفت. نتایج به دست آمده از داده‌های جمع‌آوری شده شاخص‌های چوبی در دشت سگزی بیانگر متوسط 1/9 کیلوگرم بر مترمربع سالانه بادکندگی از سطح خاک و در دشت فساران بیانگر متوسط سالانه 1/2 کیلوگرم بر مترمربع بادکندگی از سطح خاک می‌باشد که نشان می‌دهد محل اجرای پروژه در دشت سگزی، در منطقه برداشت واقع شده است و میزان بادبردگی بیش‌تر است. محل اجرای پروژه در دشت فساران که منطقه حمل و رسوب می‌باشد با میزان بادبردگی کم‌تری مواجهه است. همچنین با مطالعات خاکشناسی علت شکست پروژه‌های تاغ کاری در بعضی نقاط دشت سگزی را می‌توان فهمید که نشان‌دهنده عدم ­انتخاب درست محل اجرای طرح‌های بیولوژیک می‌باشد.