ارزیابی و تدوین برنامه مدیریت راهبردی تشی (Hystrix indica) در پارک ملی خجیر با رویکرد کاهش تعارضات

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم محیط زیست و جنگل، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران

2 دانشجوی دوره دکتری، گروه برنامه‌ریزی و مدیریت و آموزش محیط زیست، پردیس بین الملل کیش، دانشگاه تهران، ایران

3 استاد گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران

doi
10.29252/aridbiom.2022.17172.1871
چکیده

کاهش تعارضات و خسارات حیات‌وحش، از جنبه‌های مهم مدیریت آنها است. گونه ­های مختلف حیات­ وحش برای تأمین نیازهای حیاتی خودشان به دلیل رقابت بر سر منابع ‌‌غذایی و اشغال زیستگاه­ ها با انسان ­ها در تعارض هستند. با توجّه به جایگاه و اهمّیّت پارک ملی خجیر، پژوهش حاضر به منظور تدوین برنامه مدیریت استراتژیک گونه تشی در پارک ملی خجیر به منظور حفاظت و کاهش تعارضات این گونه انجام شد. در برنامه مدیریت تعارضات گونه مذکور، راهبردهای متناسب با تکیه بر عوامل‌ داخلی (نقاط قوّت و ‌نقاط ضعف) و عوامل‌ خارجی (فرصت ­ها و تهدیدات) انتخاب گردید، سپس از طریق دسته‌بندی و وزن‌گذاری و تجزیه و تحلیل عوامل با استفاده از ماتریس SWOT راهبردهای متناسب تدوین گردید، سپس با استفاده از روش AHP به مقایسات زوجی هر یک از زیر‌معیارها و تعیین وزن و اولویت‌بندی پرداخته شد. در گام بعدی، با استفاده از ماتریس برنامه‌ریزی راهبردی کمی QSPM، به اولویت‌بندی و ارزیابی امکان‌پذیری و پایداری راهبرد‌های پیشنهادی پرداخته شد. با توجّه به نتایج به‌دست‌آمده؛ سه راهبرد، شامل 1) بهبود کمّیت و کیفیّت پایش و به روز‌رسانی اطّلاعات جمعیّت‌شناختی و بوم‌شناسی گونه جانوری ‌تشی به کمک امکانات سایر سازمان­های فعال؛ 2) ارتقا و ترویج ارزش­ های حیات‌وحش و کنترل تغییرات‌ کاربری و تخریب‌زیستگاه و نقد باورهای خرافی و 3) کاهش خسارات در بخش کشاورزی و باغداری با همکاری سایر بخش های فعال در منطقه، به عنوان مهم­ترین راهبردهای مدیریتی در جهت کاهش تعارضات گونه‌تشی در پارک‌ملی خجیر پیشنهاد می ­شود.