تجربۀ شهری در عصر صفوی؛ بازخوانی تجربۀ سیاحت و زیارت شهر در سفرنامۀ محیط کونینِ سالک‌ قزوینی، شاعر عصر صفوی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.

2 استادیار فلسفۀ هنر، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.

3 استاد تاریخ دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.48308/hlit.2024.235087.1298
چکیده

این پژوهش در بررسی جنبۀ عشرت شهری در عصر صفوی از خلال سفرنامۀ منظوم «محیط‌الکونین» سالک قزوینی است و نشان می‌دهد که چگونه شاعر با ترکیب سنت و نوآوری شعری، زندگی روزمره و تجارب شخصی‌ خود را در شعر بازگو کرده است. این مقاله با تمرکز بر سفرنامۀ سالک، که شهر را مکان اصلی برای بیان تجارب و احساسات خود در نظر می‌گیرد، به دنبال نشان دادن «تجربۀ شهری» و پیچیدگی عواطف شاعر نسبت به مکان‌های شهری است. در این مطالعه دو مفهوم عشرت و زیارت از میان تجارب شهری سالک بررسی می‌شود و روایت شعری‌ او حول این مفاهیم بازخوانی می‌شود. از طریق این بازخوانی، که متکی بر روش تحلیل تاریخیِ متون دست اول است، نشان می‌دهیم که شهر لزوماً تعریف واحدی ندارد و بخشی از آن تعریف در پیچیدگی احساسات و فردیت آدمی شکل می‌گیرد. سالک هم در مقام زائر و هم ناظر سفرش را روایت می‌کند. هم تجربۀ زیارت را بازگو می‌کند و هم تجربۀ لذت و عشرت و این دو را در تضاد نمی‌داند. همچنین این مطالعه بر اهمیت منابع شعری عصر صفوی یا همان «طرز تازه» بخصوص سفرنامه‌های منظوم برای خوانش تجارب و روایت‌های شهری تاکید دارد.