پایش خشکسالی هواشناسی در استان هرمزگان مبتنی بر شاخص‌های چندمتغیره آماری و احتمالاتی

نویسندگان

1 دانشیار گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، عضو هسته پژوهشی تجزیه و تحلیل داده در علوم محیطی، هرمزگان، ایران

2 دانشیار گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشگاه تهران، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، کرج، ایران

3 استادیار گروه آمار و ریاضی، دانشگاه هرمزگان و عضو هسته پژوهشی تجزیه و تحلیل داده در علوم محیطی، هرمزگان، ایران

4 استادیار گروه آمار و ریاضی، دانشگاه هرمزگان و عضو هسته پژوهشی تجزیه و تحلیل داده در علوم محیطی، هرمزگان، ایران

5 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه هرمزگان، هرمزگان، ایران

doi
10.29252/aridbiom.2021.15258.1821
چکیده

خشکسالی یک پدیده پیچیده چندمتغیره است که بدون شک، بررسی همه آثار آن با استفاده از شاخص‌های تک متغیره مرسوم امکان‌پذیر نیست. در مطالعه حاضر خشکسالی هواشناسی استان هرمزگان در دوره آماری 1365 تا 1395 با استفاده از دو دیدگاه تحلیل آماری چندمتغیره و توابع مفصل مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد. نخست، شاخص چند متغیره بارش استانداردشده با استفاده از تحلیل مؤلفه‌های اصلی و شاخص کمبود توأم با استفاده از تابع مفصل تجربی کندال محاسبه شد. سپس کارآیی دو شاخص در بررسی مشخصه‌های خشکسالی مقایسه شد. نتایج نشان داد که در پایش خشکسالی دوره موردمطالعه، شاخص چند متغیره بارش استانداردشده مقادیر شدت‌های بیشینه را بیشتر از شاخص کمبود توأم برآورد می‌کند. در بررسی خشکسالی تاریخی سال 1380، شاخص چند متغیره بارش استانداردشده نسبت به شاخص کمبود توأم تصویر واقع‌بینانه‌تری از خشکسالی را ارائه می‌کند. همبستگی بین مشخصه‌های خشکسالی (شدت، مدت و بزرگی) در بیشتر موارد در شاخص چند متغیره بارش استانداردشده بیشتر از شاخص کمبود توأم بوده، بدین معنی که ساختار همبستگی را بهتر از توابع مفصل برآورد می‌نماید. برآورد درصد فراوانی طبقات خشکسالی از ملایم تا خیلی شدید نشان داد، شاخص چند متغیره بارش استانداردشده در برآورد کلاس‌های خشکسالی شدید و خیلی شدید کارآیی بهتری داشته و برآورد صحیح‌تری از کلاس‌های خشکسالی دارد. در آخر، شاخص چند متغیره بارش استانداردشده قادراست تصویر صحیحی از خشکسالی را برای ارزیابی تفضیلی خشکسالی چندمتغیره داشته باشد.