ترسیم آیندۀ رویکرد بازاریابی اقتصاد دایره‌ای با اتّکا به فناوری‌های دیجیتال در ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه مدیریت بازرگانی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران

2 دانشیار گروه اقتصاد، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران

3 استاد، گروه مدیریت بازرگانی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.

4 دانشیار، گروه مدیریت بازرگانی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران

doi
10.22034/jbar.2026.23222.4562
چکیده

تحولات اقتصادی و زیست‌محیطی جهان، رویکردهای نوینی را در حوزۀ توسعۀ پایدار مطرح کرده است که اقتصاد دایره‌ای یکی از مهم‌ترین آن‌ها محسوب می‌شود. این رویکرد، با تمرکز بر کاهش مصرف منابع، بازیافت، و بهینه‌سازی چرخۀ عمر محصولات، راهکاری برای کاهش اثرات زیست‌محیطی و افزایش بهره‌وری اقتصادی است. اقتصاد دایره‌ای به‌مثابه یک پارادایم جدید در اقتصاد کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه ظهور و رشد کرده است تا به سازمان‌ها و شرکت‌ها در فضای دارای تحولات شدید کمک کند. این پژوهش، با استفاده از روش تحلیل اثرات متقابل و سناریونویسی، تلاش دارد آیندۀ اقتصاد دایره‌ای در ایران را تحت تأثیر فناوری‌های دیجیتال بررسی کند. در این راستا، شاخص مولفه‌های کلیدی براساس ماتریس اثرات متقابل با نرم‌افزار میک‌مک و تحلیل سناریوها با استفاده از نرم‌افزار سناریوویزارد مبنای شناسایی عوامل کلیدی اثرگذار بر این حوزه مورد استفاده قرار گرفت. تحقیق حاضر، از نوع توصیفی-اکتشافی می‌باشد که با رویکرد ترکیبی کمی-کیفی، انجام شده است. در گام اول، پژوهش از طریق تحلیل محتوا و مصاحبه با خبرگان شناسایی شاخص‌ها و مولفه‌ها  انجام و سپس در مرحله بعد، از طریق نرم‌افزار میک‌مک و سناریوویزارد، ۷۲۹ حالت مختلف متغیرها مورد بررسی قرار گرفت که در نهایت، با حذف حالات ناسازگار، ۷ سناریوی نهایی به‌دست آمد. تحلیل کیفی سناریوهای نهایی بیانگر آن است که تحقق رویکرد بازاریابی اقتصاد دایره‌ای در بستر فناوری‌های دیجیتال نه تنها وابسته به رشد فناوری است، بلکه مستلزم تغییرات بنیادی در سیاست‌گذاری، فرهنگ‌سازی، آموزش و تحول در ساختارهای بازاریابی و کسب‌وکار است. از این منظر، آینده نه از دل روندهای صرفاً فناورانه، بلکه در تعامل پیچیده بین بازیگران مختلف شکل می‌گیرد.