طراحی مدل ارزیابی تابآوری صنایع کوچک و متوسط

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 استادیار گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 استاد گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

doi
10.22034/jbar.2026.23686.4602
چکیده

شرکت‌های کوچک و متوسط از محرک‌های اصلی توسعۀ اقتصادی شناخته می‌شوند و نقش قابل‌توجهی در رشد تولید، کاهش فقر و افزایش اشتغال ملی ایفا می‌کنند. با وجود اهمیت بالای آن‌ها، این شرکت‌ها به‌دلیل محدودیت‌های ذاتی در منابع مالی، انسانی و سازمانی، در برابر بحران‌های بیرونی آسیب‌پذیر هستند. هدف مطالعه، توسعۀ یک مدل جامع برای ارزیابی تاب‌آوری در شرکت‌های تولیدی کوچک و متوسط است. این پژوهش، با بهره‌گیری از روش‌شناسی کیفی و مبتنی بر رویکرد نظام‌مند نظریه‌پردازی داده‌بنیاد انجام شد. جامعۀ آماری پژوهش، شامل خبرگان دانشگاهی و صنعتی است. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و نظری انجام و از روش گلوله‌برفی برای گسترش دامنۀ نمونه‌ها استفاده شد.  ۱۴ نفر برای انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انتخاب شدند تا اشباع نظری حاصل گردد. تحلیل داده‌ها منجر به توسعۀ یک مدل پارادایمی با شش مؤلفه درهم‌تنیده شد: پدیده محوری (تاب‌آوری سازمانی)، شرایط علّی (رهبری استراتژیک، مدیریت هوشمندانه ریسک و منابع)، شرایط زمینه‌ای (مهارت‌ها، تعاملات و عوامل سیاست‌گذاری-راهبردی)، شرایط مداخله‌گر (تغییرات سیاسی و قانونی، ناکارآمدی نهادی و اقتصادی)، راهبردها (مدیریت اجتماع‌محور، پایدار، دانش‌محور و بحران‌محور) و پیامدها (تقویت سازمانی، بهره‌وری و خلق ارزش). یافته‌های این پژوهش بینش‌هایی عملی برای ارتقای تاب‌آوری در بنگاههای کوچک و متوسط ارائه نموده و به سازمان‌ها کمک می‌کند تا در برابر اختلالات، تاب‌آوری پیدا کنند، آن‌ها را جذب و مدیریت نمایند و همچنین، مدیران را به پیاده‌سازی راهبردهایی برای دستیابی به پایداری  بلندمدت و مزیت رقابتی سازمان ترغیب می‌کند.