رویکرد نوآورانه در استفاده از روششناسی سیستم های نرم در حل مساله فرار مالیاتی
نویسندگان
1 دانشیار گروه مدیریت، دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 دانشیار گروه مدیریت، دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری دانشگاه یزد، یزد، ایران
3 دانشجوی دکترای مدیریت صنعتی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری دانشگاه یزد، یزد، ایران
4 استاد گروه مدیریت، دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری دانشگاه یزد، یزد، ایران
doi
10.22034/jbar.2025.22722.4519چکیده
مالیات یکی از مهمترین منابع مالی کشورهای توسعهیافته و اخیراً کشورهای درحالتوسعه است که برای ابزار تأمین مالی و توزیع ثروت استفاده میشود. همزمان با تلاش بیشتر برای اخذ مالیات، دولتها با یک چالش اساسی به نام مسئله فرار مالیاتی مواجه هستند. با توجه به پیچیدگیهای موضوع فرار مالیاتی، امکان استفاده از روشهای مرسوم برنامهریزی سخت وجود نداشته و لازم است با استفاده از روشهای نوآورانه، مسئله، مدل و نتایج پیادهسازی سیاستهای کاهش فرار مالیاتی، ارزیابی گردد. لذا، در این پژوهش، فرار مالیاتی با یک مسئله آشوبناک به کمک مدل برنامهریزی نرم مبتنی بر روششناسی سیستمهای نرم (SSM)، مدل و در ادامه، اقدامات مؤثر بر فرار مالیاتی با همین ابزار، تحلیل شده است. در اولین گام، سیاستها، عوامل و محدودیتهای مؤثر بر فرار مالیاتی به کمک یافتههای سایر محققین شناسایی شد. در ادامه، برای مدلسازی مسئله و برای نزدیکشدن تفاسیر متفاوت و حتی متضاد خبرگان (نمایندگان ذینفعان مسئله)، این مفاهیم در مصاحبههای عمیق و جلسات هدایت شده مرور و با بومیسازی آنها، درک یکسانی در نگرشها ایجاد گردید. نتایج حل مدل نشان میدهد این اقدامات و عوامل هم از نظر سطح و هم از نظر کیفیت اجرا دارای شرایط متفاوتی هستند و در نتیجه، سیاستهای متفاوتی را میطلبند. پس از ادغام اقدامات مشابه و حذف برخی موارد کماهمیتتر، مهمترین سیاستهای کاهش فرار مالیاتی به ترتیب: استفاده از تکنیکهای شبیهسازی برای شناسایی فرار مالیاتی، فعالیتهای تبلیغی، ترویجی و فرهنگسازی و توسعه نگرش مشارکتی با عملکرد شفاف، ساختارمند و قانونی مشخص گردیدند.
